Theatermaker Jildou Kroes: “Door de Friese taal voel ik me nog altijd verbonden met Balk”

Door: Amanda de Vries Algemeen
Afbeelding
Foto Ellard Vasen

BALK - Theatermaker Jildou Kroes woont in Amsterdam, maar groeide op in Balk. Ze volgde - na twee andere studies – uiteindelijk haar hart en ging naar een theateropleiding. In 2019 zette ze met de voorstelling over ‘Moeke Jikke’ de markante hotelhoudster in de spotlights, nu is ze terug met een zeer persoonlijke voorstelling over thuiskomen bij jezelf. Wij vroegen Jildou naar haar thuisgevoel.

 “Ik ben geboren en opgegroeid in Balk. Ik heb een zus en twee broers boven mij. Mijn vader was leraar wis- natuur- en scheikunde op de middelbare school in Balk, mijn moeder was thuis maar deed wel veel vrijwilligerswerk. Door mijn voetballende broers was ik vaak op het voetbalveld te vinden. Ook woonden we naast het bos, dus in mijn jeugd was lekker buitenspelen heel gewoon. Daarom ben ik – ook nu ik in Amsterdam woon met mijn gezin – graag buiten en ga ik bijvoorbeeld met mijn kinderen naar de kinderboerderij. Amsterdam is druk, dat vind ik óók leuk, maar de natuur ingaan is een mooie manier om dichtbij mijzelf te komen.”

Verhalende voorstellingen
Jildou ontdekte op de havo in Sneek dat ze korte verhalen schrijven erg leuk vond. “Ik had de ALO (Academie voor Lichamelijke Opvoeding, red.) in gedachten als studie”, licht ze toe, “maar van theater maken werd ik wel heel warm. Maar theater zat zó niet in mijn omgeving”, Mijn ouders waren daar niet bepaald enthousiast over, ‘daar valt geen geld mee te verdienen’, was hun reactie. Toch deed ik auditie voor de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Ik had geen idee toen ik daar binnenstapte. Het was een totaal andere wereld, maar het bleef kriebelen. Ook toen ik in Breda een studie toerisme deed en later nog een studie communicatiewetenschap in Enschede. Bij het studentencabaret Contramime leerde ik liedjes schrijven en sketches maken, en toen was de tijd rijp om in Amsterdam een theateropleiding te volgen. Ik ben nog altijd blij met deze basis, want hier leerde ik spelen en muziek maken. Het was een heel mooi proces waar ik langzamerhand in groeide en er achter kwam dat verhalende voorstellingen het beste bij mijn stem passen.”

In hetzelfde schuitje
Tijdens de theateropleiding ontdekte Jildou ook hoe het is om met gelijkgestemden naar binnen te keren. “Alle emoties mogen er zijn”, legt ze uit. “Die kun je namelijk gebruiken in je spel, je moet er doorheen en het gevoel opzoeken. Schaamte mag, maar hoef je niet te hebben, omdat je allemaal in hetzelfde schuitje zit. Hierdoor waren de lessen soms zeer emotioneel, soms dacht ik: ‘Diepgaan, daar heb ik vandaag niet zoveel zin in.’ Maar die diepe gevoelens blijven je altijd bij en ze brengen je veel. Ook leerde ik veel met mijn lijf bezig te zijn. Zo kregen we lessen in mime, in yoga en ballet. Vooral tijdens balletlessen krijg je veel discipline, vaak begonnen we hier de dag mee. Ik heb deze lessen als zeer waardevol ervaren en neem de ervaringen mee in mijn verdere leven. Overigens ga je na het eerste jaar waarin je veel naar binnen keert, steeds meer naar buiten.”

Kracht en wijsheid
Na haar theateropleiding stond Jildou onder andere in een Amsterdams locatietheaterstuk en was ze aangesloten bij een theater/film/dansensemble. “Hier leerde ik improviseren”, zegt ze enthousiast. “En dat was heel goed voor mij. Vooral omdat ik op deze manier mijn lichaam erbij moest krijgen en ik meer gegrond raakte. Wel merkte ik dat mijn talent toch meer zat in het schrijven van liedjes en het spelen. En vooral het spelen kon ik goed kwijt in de voorstelling over Moeke Jikke, die ik in 2019 gaf. Moeke Jikke (Osinga, red.) was tot haar 90e jaar hét boegbeeld van hotel Osinga in Sneek. Ik las gedichten van haar en die heb ik flink uitgeplozen. Er spreekt zo’n kracht en wijsheid uit! Er zit een duidelijke boodschap in en een diepere onderlaag. Moeke Jikke was volks en hardwerkend en had een talent voor schrijven.”

Fijne mensen
Het jaar 2020 brak aan en daarmee de coronacrisis. De situatie dwong Jildou min of meer om opnieuw naar binnen te gaan en aan persoonlijke liedjes te werken. “Ik vond het best een prettige periode”, zegt ze. “Natuurlijk miste ik het optreden, maar als maker kun je altijd aan de slag. Dus trok ik mij terug in ons tuinhuisje in Amsterdam en werkte ik aan het thema ‘Thuiskomen’. Want dat is de rode draad in mijn nieuwe voorstelling. Naarmate je ouder wordt – en zelf kinderen krijgt – ga je daar meer over nadenken. Ik woon bijvoorbeeld nu al net zo lang in Amsterdam als ik in Friesland heb gewoond. Dus wat is dat thuis voor mij? Ik ben Fries opgevoed, mijn familie woont allemaal in Friesland en door de taal voel ik me nog altijd verbonden met Balk. Maar dat is vooral het thuisgevoel van mijn jeugd. Het thuisgevoel van nu zit voor mij meer in mijzelf. Zolang ik fijne mensen om me heen heb en kies voor een fijne omgeving, dan creëer ik het thuisgevoel eigenlijk overal en nergens, omdat het in míj zit.”

Geur van houtkachel
De vele persoonlijke liedjes resulteerden uiteindelijk in de kleinkunstvoorstelling ‘HET IS TIJD om thuis te komen’ oftewel in het Fries: ‘Thúskomme’. “Het is een voorstelling over thuiskomen bij jezelf, bij je tweede natuur”, aldus Jildou. “Ik schrijf pure en poëtische liedjes die mensen op een dieper niveau raken. Ik laat ze even thuiskomen. Na de voorstelling is er ‘een goed gesprek’ met psycholoog Gerrie Douma-Slothouber en dat is een mooie aanvulling. Want doordat het publiek haar ervaringen deelt, zet het mensen aan tot denken. Ik hoor vaak dat bijvoorbeeld geuren, zoals van een houtkachel, mensen weer even terugbrengen naar vroeger. Maar ook muziek én je moedertaal geven je verbinding met je familie en je thuis. Daarom is de ondertitel van de voorstelling Thúskomme in het Fries geschreven en niet in het Nederlands. Zodat ik ook het lijntje, de verbinding, met Friesland hou.”

Op 19 januari speelt Jildou Kroes ‘HET IS TIJD om thuis te komen’ in de Treemter in Balk.

Tekst: Amanda de Vries

Foto’s: Ellard Vasen en privéarchief Jildou Kroes 

Afbeelding