Historicus Kees Bangma zet de tijd 110 jaar terug met zijn boek ‘Gasten in Gaasterland’

Internering in Gaasterland
In Gaasterland woede natuurlijk geen oorlog maar de oorlog heeft wel een behoorlijke voetafdruk achter gelaten in dit deel van Fryslân. In de periode 1914 – 1918 was in Gaasterland het interneringskamp voor Belgische soldaten gevestigd die in de strijd tegen de Duitsers naar Nederland waren gedreven. Hoewel het doel van deze soldaten was om zo snel mogelijk weer terug te keren aan het front kwam dat door het verloop van de oorlog er niet van. Er was geen mogelijkheid om terug te keren en de Nederlandse Staat was verplicht de soldaten te interneren en ervoor te zorgen dat ze niet weer terugkeerden naar de oorlog. Dat klinkt nu in 2024 een beetje raar maar zo waren destijds de internationale afspraken waar het neutrale Nederland zich aan moest houden.

Kees Bangma presenteert zijn boek ‘Gasten in Gaasterland’ - Foto Folkert Folkertsma

Geen inspraak lokale bevolking
In tegentelling tot nu waar bij het vestigen van bijvoorbeeld het AZC maanden en soms jaren vooroverleg is en er informatieavonden zijn om de burgers erin te betrekken ging het toen anders. De toenmalige regering nam contact op met de Commissaris van de Koningin en binnen twee dagen was Gaasterland aangewezen als opvang locatie. Enerzijds omdat het ver van het front was en anderzijds omdat door de ligging tussen IJsselmeer en de meren van Fryslân redelijk makkelijk was om een gebied af te sluiten en te zorgen dat de Belgen in Gaasterland bleven. Dat was het begin van de periode Belgen in Gaasterland.

NV Maatschappij Gaasterland
Men ging oorspronkelijk uit van een korte periode, voor de kerst zou de oorlog we aan zijn eind zijn en ere werd gestart met een tentenkamp. Voor de kerst was er echter geen zicht op een einde van de oorlog en werden er “betere” voorziening getroffen. De NV Maatschappij Gaasterland, een uitvloeisel van het vermogen van onder andere de Van Swinderen familie had nog behoorlijk van bezittingen in Gaasterland en wilde daar wel Belgen in huisvesten. Uiteraard tegen een voor die tijd riante vergoeding van 10 cent per Belg per dag. Wat dat betreft is er niks veranderd

Gezinshereniging
Oorspronkelijk werden de Belgen gehuisvest in boerderijen afgezet met prikkeldraad en wachtposten om te voorkomen dat de Belgen vluchten terug naar de oorlog of huis. Later werd dat anders en integreerden ze meer in het Gaasterlandse leven. Op het hoogtepunt waren er 3000 Belgen in Gaasterland op 6000 Gaasterlanders. Een best groot aantal dus wat natuurlijk impact had om het dagelijkse leven. Gedurende de oorlog veranderde de situatie meer van opgesloten soldaten naar gasten. Echter was er wederzijds wel een ergernis. De vaak katholieke Belgen gingen in de ogen van de katholieke Bakhuisters te weinig naar de kerk. In die tijd nog een belangrijk criterium. Naast de Belgische soldaten kwamen er later ook vrouwen en kinderen naar Gaasterland. Het Rode Kruis publiceerde welke soldaat waar herhuisvest was en zo reizen de gezinnen de man en vader achterna. Ook toen was er dus al gezinshereniging. Hiervoor is een apart kamp gesticht waar deze gezinnen konden verblijven. Van prikkeldraad en wachtposten was toen geen sprake meer

Staakt het vuren en tekenen van verdrag van Versailles
In 1918 kwam het gelukkig tot een staakt het vuren en later tot ondertekening van het Verdrag van Versailles in 1919 en konden de soldaten huiswaarts keren. Belangrijk is nog wel om te vermelden dat deze groep Belgen geen vluchtelingen of deserteurs waren die, in de luwte van de oorlog, in Gaasterland verbleven. Het doel was om snel weer naar huis of mee te vechten in de oorlog. Dat liep anders. Zelfs in België is daar nog onbegrip over 110 jaar na dato en werden er negatieve reacties geplaatst op een Facebookpagina die dit boek onder de aandacht bracht. Betrokken soldaten hebben daar nog jaren last van gehad en zijn dus onheus bejegend. Dat is nooit echt recht gezet. Met dit boek wordt het Gaasterlandse verhaal van deze groep verteld.

Kees Bangma presenteert zijn boek ‘Gasten in Gaasterland’ - Foto Folkert Folkertsma

Een boeiende lezing door Kees Bangma over een periode die in de Nederlandse geschiedenis onderbelicht is. Dat het nog wel leeft blijkt wel uit de vele vragen die er nog waren na afloop van de lezing. Kees had nog lang niet alles verteld maar wie daarin is geïnteresseerd moet het boek gaan lezen. Wie dat wilde kopen kon dat in de pauze en na afloop bij Kees doen.

Tekst en foto’s Folkert Folkertsma