Face to Face met Chris Bouma: “Ik mis het Nut, het bestaat niet meer”

Het feit dat Chris Bouma vanuit Harlingen in Balk terecht komt is een van deze mooie herinneringen. In de jaren zestig was het zo dat je het examen voor de hoofdakte onderwijs haalde na de zomervakantie. Op 16 september 1966 wist Chris dat hij geslaagd was. Aangezien er een tekort aan leerkrachten was in het onderwijs, besloot hij om eerst twee weken naar Terschelling op vakantie te gaan om daarna een baan te kunnen zoeken.

Gelukkig belde hij in de tweede week vanuit een telefooncel (waarvoor hij een uur in de rij had gestaan) naar zijn ouders. Zij vertelden hem dat hij de volgende dag verwacht werd in Balk voor een baan. “Ik had er nog nooit van gehoord, waar ligt Balk? En: hoe kent iemand daar mij?” Chris haalde de avondboot om terug naar het vasteland te gaan. De volgende dag nam hij zijn vaders auto mee om zich in Balk te melden bij het hoofd der school aldaar. Het was een Ulo (de latere mavo) en hij bleek het hoofd te kennen van de lessen wis- en natuurkunde aan de kweekschool. Er was maar één voorwaarde om aangenomen te worden: lid worden van het Nut.

Een geschiedenisles

Tijdens de verlichting kwam het idee op dat iedereen zelf aan het denken moest worden gezet. Niet zomaar de politiek of de religie volgen. Vanuit die gedachte stichtte Jan Nieuwenhuyzen de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen op. Met als doel om het volk op te voeden tot zelfdenkende mensen. Er waren overal in Nederland departementen (afdelingen). Op 17 januari 1817 werd het departement van de Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen Gaasterland opgericht. Een paar jaar later werd het departement Sloten opgericht. Uiteindelijk zijn die twee samengevoegd tot departement van de Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen Gaasterland-Sloten. Er ontstonden allerlei instellingen: Nuts- spaarbanken, scholen en bibliotheken. Om mensen meer zelfstandig in plaats van volgzaam te maken.

Als in 1874 het Kinderwetje van Van Houten van kracht wordt, moeten kinderen verplicht naar school. Het onderwijs werd een overheidstaak waardoor Nuts scholen verdwenen. De bibliotheken werden vervangen door de huidige bibliotheken. Zo ging het ook in Gaasterland/Sloten. Het Nut werd decennialang een min of meer slapende vereniging die af en toe nog eens een lezing gaf. Dat bleef zo tot 1965 toen er een gemeenschapshuis in Balk kwam dankzij minister Vrolijk van Onderwijs en Wetenschappen. Dat zette de bestuursleden aan om weer actief te worden.

Het Nut

Zijn betrokkenheid qua organiseren begint met het mede organiseren van het feest ter gelegenheid van het honderdvijftig-jarig bestaan van het departement dat nota bene pas in 1968 gehouden werd omdat het bestuur het ‘vergeten’ was. Twee jaar later staat een delegatie van het bestuur op de stoep met de vraag of hij zitting wil nemen in het bestuur. Inmiddels heeft Chris alle functies bij het Nut gehad, behalve het penningmeesterschap. Als hij eerlijk is zal het programmeren hem altijd bijblijven, dat is zeker de leukste functie geweest. De opdracht voor het Nut was om twaalf tot vijftien avonden per jaar te organiseren. Chris zijn doel werd om met beperkte middelen grote namen binnenhalen én jong talent een podium geven. Vanaf dat moment zijn er (inmiddels) bekende mensen naar Balk gehaald: Remy van Kesteren, Pieter Derks, Urbanus, Martine Bijl, Jörgen Rayman, Claudia de Brey, Maarten van Rossem en Joep van het Hek, om er maar een paar te noemen.

Anekdotes

Natuurlijk zijn er genoeg anekdotes om te delen over al die voorstellingen. Hoe kies je uit al die jaren? Lachend vertelt Chris over de keer dat hij Fons Jansen achter de schermen voor zijn show ‘De zingende kerk’ in de kleedkamer bezoekt voor aanvang van de voorstelling om te kijken of alles in orde is. Hij treft de cabaretier aan met zijn jas aan en zijn hoed op: ‘ik ga naar huis!’ In het contract had Jansen geëist dat alles zwart moest zijn. Dus had het Nut daarvoor gezorgd. Maar: ‘Het plafond is nog wit! Dat maakt dat de weerspiegeling anders is en dat maakt mijn voorstelling minder aantrekkelijk’, meende Jansen. “Ik heb moeten praten als Brugman om hem alsnog te laten optreden. Jansen kon het overigens niet laten om tegen het publiek te zeggen: het bestuur is in gebreke gebleven, daardoor is de voorstelling niet kwalitatief zoals het zou moeten zijn.’ Wat een snoeshaan. Wat een flauwekul’, meende Chris.

Ook beleeft hij een avontuur met Wim Wama die een rol speelde in het toneelstuk Potasch en Perlemoer. Tijdens de voorstelling gaat het gordijn ineens dicht. Chris gaat achter de schermen checken wat er aan de hand is en het blijkt dat Wama zich niet goed voelt. Ze nemen hem mee naar de dienstdoende arts in Sloten en wat blijkt? Wama is dronken! Ze hebben toen de chauffeur maar in zijn kleding gehesen en die heeft de tekst voorgelezen. Natuurlijk waren ze enorm ontevreden. Als goedmakertje kwam Jules Croiset naar Balk met zijn one man show over Vincent van Gogh.

Breed aanbod

In het departement van de Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen Gaasterland-Sloten werden er wel twintig cursussen gegeven in samenwerking met de Plattelandsvrouwen. Van tuinieren tot Engels, er was voor ieder wat wils. Daar is onder meer de avondmavo uitgegroeid, maar ook inmiddels zelfstandige clubs zoals de Weefkring en de fotoclub. Nog altijd is de vereniging meer dan kerngezond financieel gezien. Als er geen bestuursleden te vinden zijn onder de ruim vijfhonderd (!) leden, dan houdt het helaas op… Een aantal jaren heeft het bestuur met vijf mensen het werk gedaan dat daarvoor door zeven mensen gedaan werd. Dat werd een onhoudbare situatie. “De rek was er uit…”

“Ik snap het wel hoor: pa en moe moeten beiden werken voor de hypotheek, ze hebben kinderen, de wereld is niet meer zo veilig, dus kinderen moeten overal naartoe gebracht worden, ze willen zelf ook iets aan sport doen en ook wel eens een avondje met de teentjes omhoog op de tafel tv kijken. Ad hoc konden we best mensen krijgen voor bepaalde klussen. Maar niemand wil zich meer vastleggen in de verplichtingen van bestuurslid.”

Einde & begin

Het was echt mijn kindje; dat heb ik nu ten grave gedragen.” Inmiddels kan Chris er weer over praten. Maar hij heeft het er erg moeilijk mee gehad. “Ik heb blanco gestemd op de vergadering tot opheffing…“ In het dorp krijgt hij vele reacties: mensen vinden het vreselijk. Het is ook heel abrupt zo na vijftig jaar…

Omdat het departement nog een leuk bedrag op de rekening had staan is er besloten om andere culturele organisaties in de omgeving te stimuleren, voor zowel jong als oud. Zo gaat er een bedrag naar Stichting Bernelûd, Muziek aan de Luts, Podium Gorter, Feestweek Balk ten behoeve van de Uitmarkt, Iepenloftspul Wijckel en Winterljocht Sleat. De vleugel gaat naar de Toanhûs vestiging in Balk.

Altijd docent

Overigens was het Nut niet het enige wat Chris in zijn vrije tijd deed. In de jaren zestig was het normaal dat men opkeek naar de meester in het dorp. Iedereen kende hem in Balk. “In mijn ogen waren het oude mannetjes die hun hoed omhoog deden om mij te groeten: ‘dag meester’. Ze waren overigens wellicht jonger dan ik nu ben.”

Op een gegeven moment kreeg hij een telefoontje van de secretaris van het Groene Kruis met de mededeling dat er een bestuursvergadering was gewest en dat ze hem hadden benoemd tot penningmeester en dat ze hem verwachtten voor de volgende bestuursvergadering. “Binnen de kortste keren zat ik wel bij twaalf verschillende organisaties. Als meester moest ik het er allemaal bij doen. Zo ging dat gewoon. Zo werd je in de maatschappij opgenomen. Alleen het Nut heeft het mij gevraagd, de rest stelde mij voor een voldongen feit.”

Uiteindelijk werd Chris Bouma directeur van de school in Balk en als die sluit gaat hij verder als docent aan het Lindecollege in Wolvega. “Ik heb een heel interessant leven gehad. Ik heb werk gedaan dat ik met heel mijn hart en ziel kon doen.” En nu vervelen? Nee, dat doet Chris zich absoluut niet. Hij heeft nog volop contact met oud-leerlingen en hij kan het lesgeven nog altijd niet laten. “Op vrijwillige basis geef ik les aan een Syrische familie in het dorp en ondersteun ik een Poolse jongen die zijn leven een positieve draai heeft gegeven. “Maar het Nut zal ik nog lang blijven missen.”