Sjoukje de Jong staat haar mannetje in de voetbalwereld

De voetballerij is een echte mannenwereld. Dat weet ook topscheidsrechter Sjoukje de Jong uit Vegelinsoord. Maar dat hield haar niet tegen om als eerste vrouw haar kansen te wagen als assistent scheidsrechter in het betaald voetbal. Door omstandigheden duurde dat slechts twee wedstrijden, maar als scheidsrechter in de Topklasse en nu in de Eerste klasse staat ze haar mannetje. De 45-jarige Sjoukje fluit wekelijks haar wedstrijden tussen de mannelijke voetballers en dat is een niet-alledaags gezicht in de voetbalwereld. Is het een voordeel om een vrouwelijke scheidsrechter te zijn? “Soms wel”, geeft Sjoukje meteen toe.

We spreken af bij Sjoukje op school. Ze is namelijk fulltime lerares aan het OSG Sevenwolden. Daar geeft ze de vakken biologie en Lichamelijke Opvoeding. Een bijzondere combinatie. “Ik gaf in eerste instantie alleen biologie, maar dat was geen fulltime functie. Ik heb toen ook de opleiding LO gedaan en kon op die manier mooi op één locatie blijven werken.” De lerarenopleidingen van Sjoukje zijn slechts een greep uit de opleidingen die ze volgde. “Na de Mavo heb ik de middelbare tuinbouwschool gedaan, daarna volgde ik nog Natuur- en Milieucommunicatie, om vervolgens te starten met lerares biologie. Ik zeg altijd tegen mijn leerlingen dat ze zo lang mogelijk moeten blijven studeren. Dat is de mooiste tijd van je leven, maar ze geloven me niet. Pas veel later hoor ik dan weleens; je had toch gelijk.” Sjoukje combineert haar werk met haar grote passie en dat is niet altijd gemakkelijk. “Werk gaat voor, want er moet tenslotte brood op de plank komen. Voetbalwedstrijden fluiten is pure hobby.”

Stapje voor stapje

Al vanaf haar achtste is Sjoukje veelvuldig op het voetbalveld te vinden. Eerst voetbalde ze zelf, maar al snel kwam het scheidsrechters vak om de hoek kijken. “Ik was altijd op het voetbalveld te vinden en op een gegeven moment kwam de vraag of ik niet een cursus tot scheidsrechter wilde doen. Ik had daar zelf eigenlijk nooit bij stilgestaan, maar het leek me wel leuk. Vanaf dat moment is het eigenlijk best snel gegaan. Ik begon op een laag niveau, maar al snel kon ik me opwerken.” In augustus 1996 begon ze als scheidsrechter bij de KNVB en al snel kwam de FIFA om de hoek kijken. “In het najaar van 1999 werd ik benaderd door de FIFA. Of ik assistent-scheidsrechter wilde worden bij internationale wedstrijden. Dan zeg je natuurlijk geen nee.” Vijftien jaar lang floot Sjoukje voor de FIFA en UEFA. Dat betrof landenwedstrijden, maar ook wedstrijden in de Champions League voor vrouwen. In 2015 nam ze afscheid en werd door de KNVB onderscheiden met de Gouden Fluit. Een onderscheiding voor bijzondere diensten als scheidsrechter. Een absoluut hoogtepunt in haar periode als FIFA-scheidsrechter kan ze niet meteen benoemen. “Het is meer het hele plaatje. Je ontmoet veel mensen, je werkt samen en brengt wedstrijden tot een goed einde. Je komt ook in veel landen waar je anders niet zo snel zou komen. Eén van de mooiste wedstrijden was de finale van het EK in 2001. Ik was assistent-scheidsrechter en de ambiance was geweldig. Ik kijk daar met veel voldoening op terug.“

Ouderavonden en 10-minutengesprekken 

Voor de FIFA staat Sjoukje niet meer op, maar wel langs het veld. Ze is waarneemster en dat houdt in dat ze rapporteert over de verrichtingen van haar ex-collega’s. Enkele keren per jaar kan ze worden opgeroepen en wordt ze ingevlogen. “Ik vind dat fantastisch om te doen. Het contact met de collega’s, de communicatie die daarbij komt kijken en de sfeer rond de wedstrijden. Toch heb ik alleen vorig jaar al twee keer moeten afzeggen. Enorm jammer. School werkt enorm mee aan mijn carrière, maar soms kan ik gewoon niet weg. Als ik word opgeroepen is dat vaak voor een avondwedstrijd ergens in Europa en dat betekent dat ik minimaal een dag en nacht weg ben. Vorig jaar was dat twee keer tijdens een ouderavond en 10-minutengesprekken en dat gaat dan toch voor.”

Als vrouw in de mannenwereld

Als eerste vrouw in de voetbalgeschiedenis stond Sjoukje langs het veld als assistent-scheidsrechter in het betaald voetbal. Lang duurde dat niet. “Na de tweede wedstrijd liep ik een hamstringblessure op. Net op het moment dat mijn blessure over was, kreeg ik de griep en moest ik een scheidsrechters test lopen. Dat moeten alle scheidsrechters en de limieten voor mannen en vrouwen zijn hierin gelijk. Ik haalde het niet en in een later stadium zakte ik weer.” De mogelijkheden waren er om na een tussenperiode wederom de test af te leggen, maar Sjoukje bedankte daarvoor. “Het trok me niet zo eigenlijk. Ik wil het geen agressie noemen maar er heerste geen prettige sfeer. Ik kreeg veel over me heen en daar had ik geen zin in. Er was op een gegeven moment een situatie waar de bal net over de doellijn werd weggetrapt. Ik gaf een doelpunt, maar de tegenpartij achter mij op de tribune was het daar niet mee eens. Ik kreeg van alles naar me toegegooid en daar had ik elke week echt geen zin in.  Zodra mensen op het voetbalveld komen kunnen de keurigste mannen en vrouwen ineens ongelofelijk asociaal doen en vergeten ze alle normen en waarden.”

In Nederland fluit Sjoukje voornamelijk mannenwedstrijden en doet dat vooral in de Eerste klasse. Ze moet toegeven dat het soms wel een voordeel is om een vrouw te zijn in een mannenwereld. “Als scheidsrechter heeft het me heel veel gebracht. Als ik een man was geweest had ik nooit internationaal gefloten. Daar kom je pas voor in aanmerking als je een topscheidsrechter bent in het betaald voetbal. Als vrouw ligt die lat een stuk minder hoog en is de concurrentie veel minder groot.” Op het veld ziet de Friezin voor- en nadelen als vrouw. “Er wordt minder snel op me gescholden, dat merk ik zeker. Opmerkingen over mijn functioneren als scheidsrechter omdat ik een vrouw ben hoor ik eigenlijk nooit. Elk niveau voetbal krijgt een scheidsrechter dat het verdient. Als ik er sta weten ze dat ik het kan, anders had wel iemand anders de wedstrijd gefloten. Ik fluit inmiddels ook al meer dan tien jaar de eerste klasse. Ze kennen me intussen wel.”

Fysiek

Al sinds haar achtste is Sjoukje minimaal drie á vier keer in de week bezig met sport. Ook nu ze niet meer zelf voetbalt doet ze dat. “Mijn meeste collega scheidsrechters zijn man en zijn fysiek sterker. Ik moet er dan ook vaak meer voor doen om alles te kunnen belopen. Ik train over het algemeen drie of vier keer per week en doe de wedstrijden er dan nog bij. Als ik er teveel achteraanloop kan ik het misschien nog wel goed zien, maar komt het niet overtuigend over. Ik wil er bovenop staan en als dat niet meer lukt stop ik er meteen mee, maar dat gevoel heb ik overigens nog niet, ik voel me fit.” Stoppen met trainen gaat Sjoukje echter nooit doen, ook niet als ze besluit te stoppen als scheidsrechter. “Ik vind sporten heerlijk en heel bevredigend als ik na een training helemaal kapot ben. Daar kan ik niet zonder. Competitiedrang daarin heb ik niet meer, ik sport puur voor mezelf.”