Oosterzee en Echtenerbrug/Delfstrahuizen vinden elkaar in de hoogte
Deel één: Schoorsteen is een baken
Het was 1892. Er was niet veel veen meer om af te graven in de buurt van Oosterzee. De arbeiders verveelden zich. Dus werd de Particuliere NV Stoomzuivelfabriek Lemsterland opgericht. Tien jaar later werd het zelfs een coöperatie. Het kreeg in de eeuw van het bestaan diverse namen. Kwam uiteindelijk uit bij de ‘Friesland Frico Domo Coöperatie. Dat was meteen de eindstreep. Een staking verhinderde niet dat de fabriek in 1993 dicht ging en gesloopt moest worden.
In al die jaren bleef er maar één ding recht overeind staan: de veertig meter hoge fabrieksschoorsteen. Die was overigens niet honderd jaar oud, want werd in 1949 gebouwd. Om de stoom wat meer in de lucht te krijgen. Zelfs toen de fabriek werd gesloopt en er mooie woningen op het terrein kwamen, bleef de schoorsteen staan. Hij werd aangekocht door de KPN. Die zette er een zendmast voor mobiel telefoonverkeer op.
Diep in het achterland van Oosterzee woonde en woont Sibbele Wittteveen. De oud-Heegenaar was huisman, zijn vrouw was onderwijzeres. Dan wordt je snel gevraagd om mee te doen aan het dorpsleven. Ook al ligt dat dorp tien minuten verder fietsen. Witteveen deed en doet nog hartstochtelijk mee. Hij woont in een oud arbeiderswoninkje en kijkt uit op Oosterzee. Dus op de melkfabrieksschoorsteen. Zijn baken. Dat is het ook voor veel inwoners van Oosterzee. Het naastgelegen Echten heeft bij het oude gemaal immers een veel kleinere staan. Lekker puh.
De KPN moest evenwel weer van de schoorsteen af, want dat werd een monument. Daar mag je geen antennes opzetten. En in Oosterzee kwam de Stichting Schoorsteen. Maar toen kwam even het nirwana. De stichting wilde die schoorsteen wel hebben, maar dan moest de KPN hem eerst opknappen. De KPN ging na veel heen en weer gedoe uiteindelijk akkoord. Ze haalden hun mast van boven. Maar wilden daarvoor in de plaats pas iets nieuws doen als de schoorsteen af was.
Voor een euro
Dat duurde jaren. Maar het kwam klaar, en oktober 2018 kochten Sibbele Witeveen en zijn trawanten de schoorsteen van de KPN. Voor één euro. Ja, er staat nog een mastje op, maar dat is een bliksemafleider. De schoorsteen staat nu keurig tussen de huizen, er vallen geen stenen meer uit. Er komt binnenkort een groot bord bij met daarop de geschiedenis van fabriek en schoorsteen.
In de schoorsteen hangen nu als enige versiering nestkastjes voor gierzwaluwen, keurig opgeschilderd door de schoolkinderen. Oosterzee houdt van zijn schoorsteen. Op het bord staat: ‘In histoarysk monumint, in beaken yn it iepen fjild, dêr leit myn moaie doarpke Eastersee’. Een baken van de zo gewenste eendracht tussen het bewaren van het historisch karakter van de hele streek en de noodzakelijke voorzieningen en inkomsten van de nieuwe tijd. “Mar we ha hjir in winkel en in skoalle, it giet bêst goed hjir”, zegt Witteveen als hij vanuit zijn tuin naar de schoorsteen kijkt.
Deel twee: Antennepaal staat als een huis Toen de KPN zijn zendmast van de schoorsteen in Oosterzee haalde, werd er een oplossing gevonden die redelijk zou zijn voor Oosterzee. Een antenne voor mobiel telefoonverkeer op de Lanen langs de A6. “Mar fan dat stuit ôf waard it hjir yn Ychtnerbrêge/Dolsterhúzen in gefaarlike sitewaasje.” Zegt SPAR winkelier Egbert Oenema.
‘Gevaarlijk’ is misschien wat relatief, maar mensen konden elkaar telefonisch bijna niet meer bereiken of verstaan. Je moest eigenlijk naar buiten lopen om misschien verbinding te krijgen. Dat moest anders. Jarenlang heeft Oenema, zittend in Plaatselijk Belang, zich ingezet om het voor elkaar te krijgen.
Oenema botste ook tegen de KPN aan. Die eigenlijk niets wilde doen aan alles, zolang ze de schoorsteen in Oosterzee niet verkocht hadden. En dat wachtte op dat ze bereid waren de renovatiekosten op zich te nemen.
Op een dag belde Oenema voor de zoveelste keer met de KPN. En tijdens dat gesprek viel de verbinding weg. Belde die KPN man (“ik wit noch hoe’t hy hjitte”) terug en zei: “De verbinding viel weg.” “Nou,” zei Oenema, “daar belde ik ook over.” Vanaf dat moment liep het allemaal wat gladder. Al duurde het nog tijden voordat alles gereed was. Maar in mei 2018 stond de antenne overeind, naast het voetbalveld. Mobiele telefoonverbindingen zijn weer gegarandeerd.
Traag internet
Oenema is ook blij dat de gemeente en de provincie aan het werk gaan om in Echtenerbrug/Delfstrahuizen de glasvezel in de bodem te krijgen. De internetverbindingen zijn uiterst traag. Maar dat heeft niets met de telefoonnetten te maken. “Dy peal stiet as in hûs.”
Door Eelke Lok
