Het circulaire leven van Piet Achtien: “Tsjintwurdich wurdt alles mar weidondere, deasonde”

Hij werd geboren in Veensluis bij De Knipe. Z’n vader werkte daar op een boerderij. De nu 58-jarige Achtien draait een shagje, kijkt je even doordringend aan en vertelt dan zijn zeer variabele levensloop. Die begint eigenlijk als hij vervroegd in militaire dienst gaat. Dat leven smaakte hem in eerste instantie wel, maar hij realiseerde zich later dat je in de maatschappij ook wat moet doen om geld te verdienen. 

Piet Achtien kwam terecht in de weg- en waterbouw, bij het aanleggen van kunstwerken. De adspirant-werknemer deed al snel het werk van een uitvoerder. Maar toen hij vroeg om vast aangenomen te worden, in plaats van in de winterperiode de ww in te moeten, zei de baas dat het niet kon. Dat was de laatste keer dat die baas hem zag. “Ik ha wat in koart lontsje……”

Hij ging aan de slag als koelmachinemonteur. Werkte dag en nacht in binnen- en buitenland, vanuit Oberhausen in Duitsland. Van sjouwer werd hij daar al vrij snel constructeur. Deed de dingen allemaal zelf, hij kon het. Dan gaat het balletje rollen. Hij kwam zodoende na de koelmachines in de staalconstructie terecht. Achtien bouwde onder andere stands en voor hij het wist werd hij weer de hele wereld rondgestuurd om overal voor allerhande bedrijven stands op te bouwen voor tentoonstellingen en evenementen. Zelf de kunde en de macht in huis hebben, maar wel altijd op pad. 

Dus liever wat meer thuis willen blijven. Hij kwam terecht in de beveiliging van bijvoorbeeld ziekenhuizen en universiteiten. Maar hij vloog toch weer weg, naar de beveiliging van evenementen. Daarbij kwam hij veel in contact met erkende openbare figuren zoals artiesten en beroemde darters. Hij kan er nog veel over vertellen. 

Piet Achtien uit Joure - Foto: Johan Brouwer

Kringloop

Hij had wel door dat hij een ondernemend man was, maar hij was nog steeds geen ondernemer. “Ik ha altyd dien as wie’t myn eigen, en de measte wurkjouwers joegen dan wol betrouen.” Toch werd hij door anderen aangeraden om eens op eigen benen te gaan staan. Zo werd hij de ‘baas’ van de kringloop in Joure. Hij had daar een grote loods, op de plek waar nu de Lidl staat. 1700 vierkante meter! Hij deed er van alles. Er kwam veel binnen van wat mensen eigenlijk wilden weggooien. De gemeente vroeg hem ook vaak om achtergelaten woningen van eenzame mensen leeg te halen. Zijn loods werd zodoende een riante kringloop, Piet Achtien voelde zich er thuis. 

Met veel genoegen spreekt hij over die periode in z’n leven. Niet alleen omdat hij daar niet meer belaagd werd door wat bazen anders wilden dan hij zelf voelde. Dat was nu voorbij. Hij kon ook vrijuit gevolg geven aan zijn sociale gevoelens en in het goed doen aan wat mensen graag willen van een kringloop. 

Of kort gezegd: hij gaf nog wel eens wat weg. “Ik seach in ynvalide man lizzen op syn o sa tinne matraske. Dan gie ik dêr mei in goed tsjok matras hinne en joech dat oan dy man. Better foar syn rêch. En at in frou net kieze koe tusken in keukentrepke en in frituurpanne en mar foar ien fan dy dingen jild hie, dan krige se fan my beide.” 

At in frou net kieze koe tusken in keukentrepke en in frituurpanne en mar foar ien fan dy dingen jild hie, dan krige se fan my beide.

Kapot

Achtien werkte samen met zijn vrouw in de kringloop. En met een boekhouder, maar daar was hij achteraf minder blij mee, want hij moest de kringloop noodgedwongen aan de kant doen. Dus was hij weer werkloos. Dat duurde bij Piet Achtien nimmer lang. In een stalhouderij in Meppel kwam hij weer aan de slag. Daarna kwam hij bij een staalbedrijf terecht in Hoogkerk. Ja, er was een tegenstelling: hij had een hekel aan staalbouwwerken, maar was er wel goed in, zoals hij zelf zegt. Alles wat men kon bedenken of wilde maakte Piet Achtien. Sterker, hij werkte zich kapot. Moest daardoor stoppen met hetgeen hij zo goed kon. “Ik wie ferwrotten, ik hie mysels stikken wurke. Ofkeurd. En dan kin je wol seure, mar ik hie it sels dien.”

Dan kun je aan de tafel gaan zitten, een shagje draaien en opsteken en verder niets, maar dat was voor Piet Achtien niet goed. Hij moest wat doen. En dat doet hij: hij maakte een hobby van circulatie. Onder het motto dat ‘froeger alles better wie’. “Us âlders goaiden noait wat fuort. Tsjintwurdich wurdt alles mar weidondere, deasonde.”

Us âlders goaiden noait wat fuort. Tsjintwurdich wurdt alles mar weidondere, deasonde.

Als de nuchtere Fries ziet wat er tegenwoordig op het stort van Joure terecht komt, dan haalt hij achter de wegsmijters stiekem de bakken weer leeg. Hij zou zelfs graag willen dat de mensen thuis ook een container krijgen voor plastic, want dan blijft daar veel meer van over, dat hij wel kan gebruiken. 

Alles is immers te gebruiken. Ook de zaken die gerepareerd moeten worden om weer mee te doen. “Ja, somtiden hie sa’n âld oventsje in silverkleurige oansetknop. Dy is der dan net mear. Dan set ik der in swarten op, en dan wurkje it oventsje wer en dat is dochs it ienige wat wichtich is?” Dus dingen die kapot zijn weer werkzaam maken.

Als je kapotte zaken weer wilt maken is één ding heel belangrijk: goed gereedschap. ”As je wat meitsje wolle is foar 80 persint it ark wichtich. De rest is fantasij en dat ha’k genôch oerhâlden fan myn wurk.” Hij leerde dat, omdat hij heel veel klokken heeft gerepareerd. Niet iedereen hoeft meer een klok. Dus die hangen allemaal in zijn werkplaats, maar geven nu wél de juiste tijd aan. 

Die werkplaats heeft hij helemaal zelf gebouwd in zijn achtertuin. Het laatste stukje daarvan ‘dat hie’k net dwaan moatten, want dat koe myn bealch net ha.” Overigens bestaat het gereedschap, waarmee hij dat alles maakte, voor een deel ook uit materiaal wat al weggegooid was. “Alles kinst wer brûke.”

 Piet Achtien- Foto: Johan Brouwer

Bamboe

Fryslân is voor een (te klein) deel circulair omdat de klimaatveranderingen ons dwingen tot een minder rigoureus weggooibeleid. De zaken rond het klimaat worden aangereikt door wetenschappers. “Dêr ha ik neat mei. Ik kin ek net alles oplosse, mar se moat ophâlde fan praten en sels wat dwaan. En dan ha se it oer dat we hieltyd mear wetter krije, witte se dan net dat iis ek gewicht hat en dat der dus net mear wetter komt. Boppedat, wat wolle se? Aanst wurdt it hjir wer tropysk of dik winter.” En als je voorzichtig het woord stikstof op tafel legt: “Elke boer twa bunder bamboe plantsje, dat fret alle stikstof op en is goed te brûken.” 

Het is duidelijk dat hij weinig vertrouwen heeft in de politiek. Dus zetten we hem even op de stoel van de gemeente De Fryske Marren. Hij denkt wat langer na dan anders, en dan: “Dan gie it stoart op de skeppe. It measte guod kaam yn in grutte bedriuwshal. Dêr kin we elkoar helpe. Net alles weigoaie. Stikkene dingen wer meitsje, sadat we se wer brûke kinne. Dan alles wer foar lege prizen ferkeapje, mar dêr soe de gemeente wer in soad jild mei fertsjinje kinne.” Hij zegt erbij dat hij niet op de stoel van de gemeente zit, maar van de hele wereld. 

Dan gie it stoart op de skeppe. It measte guod kaam yn in grutte bedriuwshal. Dêr kin we elkoar helpe. Net alles weigoaie.

In zijn werkplaats gaat hij soms ook op die hoge stoel zitten, midden tussen gerepareerde en nog te repareren zaken, die mensen bij hem komen brengen of die hij zelf opscharrelt. Op die stoel zit hij dan stiekem te dromen. Over die mooie dingen die je zou kunnen verdienen als je van circulatie een economisch proces maakt. En dan draait hij tevreden een shagje. 

Piet Achtien - Foto: Johan Brouwer

Tekst: Eelke Lok
Foto’s: Johan Brouwer