Face to Face | Het boerenhart van Herre Kuiper: “Achter elke koe staat iemand die er trots op is”

Hij is een geboren boer, maar bovenal een mens met hart voor dieren, mensen en eerlijke verhalen. Hij groeide op tussen het roodbonte vee op de boerderij van zijn ouders in Elahuizen. Vandaag runt hij diezelfde boerderij samen met zijn broer Marten, adviseert hij boeren over fokkerij en genetica en weet hij als jurylid op veekeuringen precies waar hij op moet letten. “Maar boven alles”, zegt hij, “moet je het positief kritisch kunnen brengen. Want achter elke koe staat iemand die er trots op is.”

De Benjamin

Herre (32) is de jongste in een gezin van vier kinderen. Vader Foeke was melkveehouder in Elahuizen, moeder Aaltje zorgde thuis voor het gezin. “Wij waren altijd ‘achter’, in de stal,” vertelt hij. “Behalve mijn zus Rinkje, die de boerderij ook prachtig vindt maar ze was niet zo vaak ‘achter’ als wij dat waren. Rinkje komt nu nog geregeld langs.” Zijn twee oudere broers, Klaas Hendrik en Marten, hadden die affiniteit wel degelijk. De liefde voor het boerenleven werd hem dus met de paplepel ingegoten.

Al op jonge leeftijd was duidelijk wat hij wilde: boer worden. Op school in Balk kon hij met moeite wachten tot hij weer thuis was. “Als het regende, dacht ik aan het werk dat nog moest gebeuren.” Na de havo volgde hij de middelbare en hogere landbouwschool, respectievelijk in Emmeloord en Leeuwarden. “Het was een bewuste keuze om eerst buiten het bedrijf ervaring op te doen. Je moet het vak leren van meerdere kanten.”

Melken met voldoening

Tegenwoordig runt Herre samen met zijn één na oudste broer Maarten (die acht jaar ouder is) het melkveebedrijf. De broers vormen een goed team. “We hebben verschillende rollen. Beiden vinden we koeien geweldige dieren. We zijn wat minder van de tractors. ’s Morgens zijn we altijd samen, waarbij Marten melkt en ik het werk er omheen doe. ’s Avonds melk ik niet altijd. We hebben beiden onze taken en houden elkaar daarbij scherp. Gewoon een prima verdeling.” Vader Foeke, inmiddels met pensioen, kan het boerenleven ook nog steeds niet laten. “Hij komt elke ochtend even langs en heeft zijn vaste ‘putsjes’. En hij neemt ’s middags nog geregeld een melkbeurt voor zijn rekening. En daar zijn we hartstikke blij mee.”

Om het maar plat te zeggen: we verkopen sperma

Voor Herre draait het vak om meer dan liters melk. “Zorgen dat je dieren het goed hebben, dat geeft voldoening. Of dat nu blijkt uit productiecijfers of de gezondheid van de kudde. Als de koeien ’s avonds rustig binnenkomen, denk ik: ‘it is dochs wol moai wurk.”

Vee beoordelen: van hobby naar vier keer kampioen

Naast zijn werk op de boerderij is Herre verbonden als fokadviseur bij World Wide Sires: “Om het maar plat te zeggen: we verkopen sperma.” Herre is al jaren actief in het vee beoordelen. Hij werd vier keer Nederlands kampioen. “Het begon toen ik vijftien jaar was. Twee vrienden van mijn broer namen me mee naar een oefenavond. Ik stond daar ineens voor dertig man m’n mondelinge toelichting te geven.” Met succes: “De jury was onder de indruk. Ik kreeg een 8½ terwijl sommigen die al jaren meededen lager scoorden.”

Herre’s talent ligt in het observeren én in het overbrengen. “Je moet positief kritisch zijn. Elke koe heeft iets goeds. Als jury moet je mensen het gevoel geven dat ze trots mogen zijn, ook als hun koe niet wint. Want zonder die deelnemers hebben we geen keuring.”

Dat hij een voorkeur heeft voor roodbonte koeien, steekt Herre niet onder stoelen of banken. “Ik ben opgevoed met roodbont, mijn vader was daar ook een liefhebber van. Maar een goede koe heeft eigenlijk geen kleur. Bij ons in de stal is het inmiddels fifty-fifty.”

Fokkerij: traditie én technologie

In de afgelopen jaren heeft Herre de wereld van de fokkerij drastisch zien veranderen. “Waar we vroeger met een schetsboekje werkten, kunnen we nu via DNA-analyse voorspellen hoe een koe zal presteren. Het haalt wat van de romantiek weg, maar het is wel bijzonder.”

Die technologische ontwikkelingen passen ook in zijn visie voor de toekomst: “Maar niet zozeer qua productie. Die is wel goed. Maar meer om een bepaalde vorm van automatisering toe te passen op ons bedrijf, om zodoende meer data ter beschikking te hebben en daardoor de gezondheid en productie beter en eerder in kaart te hebben. En ook om ons land te optimaliseren, waar zeker ook ruimte voor biodiversiteit/weidevogels is. Maar wel tot op zekere hoogte, want hoe we het ook wenden of keren de rekeningen zullen wel gewoon betaald moeten worden. Er zijn altijd dingen die beter kunnen.”

Moeilijke winter

Over zijn persoonlijke doelen praat Herre wat moeilijker. Hij slikt even, en dan: “Ik heb geen spectaculaire winter gehad. Mijn relatie is na 6,5 jaar stukgelopen.” Het raakt hem zichtbaar. De breuk laat zijn sporen na. “Ik moet opnieuw beginnen. Het gaat wel redelijk, maar de vraag komt even binnen.” Herre is open, maar ook voorzichtig. “Ik weet niet of het in de krant moet, maar ik hoop over vijf jaar een bepaalde vorm van geluk terug te vinden.”

Mens achter de boer

Naast boer en fokadviseur is Herre ook gewoon een mens. Een sporter. Een teamspeler. Tot voor kort voetbalde hij in het eerste elftal van De Wâlde. “Vanaf mijn zeventiende, en ik heb alle hoogte- en dieptepunten meegemaakt. Nu speel ik in het tweede.”

Zijn familie is verweven met de club: “Mijn vader voetbalde tot z’n 65-ste , mijn zus voetbalt nog steeds. Marten trouwens ook! Jammer dat mijn oudste broer vanwege zware knieblessures vroegtijdig moest stoppen met voetballen. En mijn moeder kwam altijd kijken. Nu zijn pake en beppe enthousiaste supporters van de kleinkinderen.” De balans tussen werk, jureren en voetbal is soms zoeken. “Als ik nu moet kiezen tussen jureren of voetballen, kies ik voor jureren. Dat geeft me op dit moment meer voldoening.”

Als er morgen geen koeien meer zijn…

Wat als het boerenleven plots wegvalt? Herre denkt even na. “Mijn zus zei laatst een beetje uit de gek tegen mij dat ik best leraar kon worden. Maar dan wel op een agrarische school. Maar ja, als er geen koeien meer zijn dan vraag ik mij af of er nog wel agrarische scholen zijn. Of werken in de zorg. Werken met mensen vind ik gewoon hartstikke mooi.”

Want ondanks zijn liefde voor koeien, draait het bij Herre uiteindelijk om meer dan dieren. “Ik kom bij boeren thuis voor genetisch advies, maar het mooiste is het contact met de mensen. Dat zijn vaak geen klanten meer, maar relaties.”

Een man van het midden

Herre Kuiper is geen man van uitersten. Hij is nuchter, positief en zoekt de nuance. Of het nu gaat om de beoordeling van een koe, de toekomst van zijn bedrijf of zijn eigen levenspad. “Je moet eerlijk zijn. Tegenover jezelf én tegenover anderen.”

Wat hij over vijf jaar hoopt? “Dat ik nog steeds met plezier werk op de boerderij. Dat we vooruitgang boeken. En misschien… dat er weer iemand om mij heen dartelt.”

Tekst: Henk van der Veer
Foto: Johan Brouwer