Avontuurlijke multi-instrumentalist Carel van Leeuwen kan omdenken met een positieve kijk

Carel is geboren in Arnhem als de jongste van een tweeling. Hij heeft een tweelingzus en een oudere zus. Als kind is hij moeilijk in een hokje te plaatsen. Zijn brede interesses – van sterrenkunde, fotografie tot wandelen en muziek – maakten hem allesbehalve een doorsnee jongen voor zijn leeftijd. Zijn vader was bosbouwer, het was dus niet toevallig dat het gezin in de buurt van een groot bos woonde. Carel vond het als kind heerlijk om na school urenlang met de hond door de bossen te wandelen. Het besef van de schoonheid van zijn omgeving kwam pas later, toen hij zich realiseerde hoe bijzonder de plek was waar hij was opgegroeid. Het bos, de stad, de trolleys, Sonsbeek… het was echt zíjn stad.

Foto Johan Brouwer

Zoektocht naar passies
Carel begint op het gymnasium, maar stapt over naar het vwo. School heeft geen prioriteit voor hem, want er is zoveel meer wat zijn interesse heeft. Sportief gezien weet hij nog niet precies wat hij leuk vindt. Hij probeert hockey, maar dat blijkt niet zijn ding. Judo gaat beter. “Het heeft me geleerd mee te buigen en te incasseren, eigenschappen die je later goed kunt gebruiken.” Ook leert hij cello spelen en speelt hij in een jeugdorkest.

Van bergsport naar geneeskunde en muziek
Het gezin maakte vroeger vaak wandelvakanties, vooral in Zwitserland en Oostenrijk, wat de jonge Carel geweldig vond. Hier ontstond zijn liefde voor de bergsport, en hij ging al snel naar klimkampen. Het avontuur trok hem aan, en wekte ook zijn nieuwsgierigheid over het menselijk lichaam. Hij vroeg zich af: “Hoe kun je het lichaam trainen voor extreme weersomstandigheden? Wat doet kou met je lijf?” Hij besluit geneeskunde te studeren in Groningen. Niet om arts te worden, maar om het lichaam te begrijpen als een instrument.

Carel gaat op kamers en geniet van het studentenleven. Hij zoekt een sport die het bergbeklimmen kan aanvullen, eentje die spieren, conditie en uitdaging traint. Zo sluit hij zich aan bij een roeivereniging en ontdekt de watersport. Ook krijgt hij de kans om een jaar lang een kano te lenen. Daarnaast speelt hij in verschillende orkesten. Als het studeren iets te lang duurt, sluiten zijn ouders de geldkraan. “Daar heb ik wel veel van geleerd", zegt Carel lachend. “Aan het eind van de maand werd het lastig, dan kocht ik brood van een dag oud voor vijftig cent, lekker, met pindakaas en ijsbergsla.”

Van ‘precies volgens de nootjes’ naar ‘lekker vrij’
Naast zijn studie geneeskunde zoekt Carel een manier om zijn favoriete instrument de cello, beter te leren bespelen. Hij gaat de vooropleiding van het conservatorium doen, omdat hij dan les kan krijgen van een hele goede celloleraar. In eerste instantie wil hij alles precies goed doen volgens de regeltjes van de klassieke muziek, wat het soms behoorlijk pittig maakt. Daarnaast komt hij in een orkest dat zigeunermuziek speelt. Daarin leert hij naast muziek te spelen, ook te voelen, en om zonder bladmuziek, te improviseren. Dit opent een nieuwe wereld. "Hier word ik blij van", zegt hij. "Ik ben heel anders tegen muziek aan gaan kijken." Voor zijn studie geneeskunde schrijft hij zijn neurologie-scriptie over het fenomeen dat mensen met afasie (niet kunnen praten na een hersenbeschadiging) nog wel kunnen zingen met woorden. Hiervoor komt hij in contact met het revalidatiecentrum in Beetsterzwaag. Met deze scriptie combineert hij twee velden die hem ontzettend interesseren.

Foto Johan Brouwer

Inuit op Groenland
Het bergbeklimmen krijgt steeds serieuzere vormen, met beklimmingen rond de Matterhorn en de Mont Blanc en ijsklimmen in de winter in Schotland. Ook doet hij één echte expeditie op Groenland, waar hij de Inuit-cultuur leert kennen. Hij maakt kennis met hun tradities, zoals jagen, kleding maken en huisvesting verzorgen, en ziet mensen zich verplaatsen in een kajak. “Dat heeft me wel getriggerd, moet ik zeggen”, vertelt Carel. “Ik vond dat zelfs interessanter dan de klimtocht zelf.”

Met de huifkar
Carel stopt uiteindelijk met klimmen als hij en zijn voormalige partner vier dochters krijgen. Ze gaan wonen op een boerderij in Boazum, waar ze een vrij leven leiden, omringd door veel grond, dieren, en zonder auto – in plaats daarvan gebruiken ze een huifkar. Ook op vakantie trekken ze met de huifkar door Friesland, terwijl ze muziek maken, wat in die tijd een zeer authentieke manier van reizen was. Het sportieve avontuur blijft echter trekken, en Carel zoekt naar een sport dichter bij huis die dezelfde ‘thrill’ biedt. Zo ontdekt hij kanoën op zee, waar de woeste golven, de wind en de kracht van de zee hem dezelfde kick geven als de bergsport.

Muziektherapeut
De reden om halverwege de jaren tachtig naar Friesland te komen was zijn baan als muziektherapeut in de psychiatrie bij de GGZ (vroeger de PZ in Franeker). “Ik was halftime muziektherapeut en halftime huisman. En mijn partner had eenzelfde verdeling. In die tijd was dat nog niet gewoon, maar voor mij voelde het goed. Muziektherapie wordt tegenwoordig heel breed ingezet, want naast de psychiatrie heeft het ook hele goede resultaten in de ouderenzorg, vooral bij mensen met dementie. Maar ook in de revalidatie voor mensen met een hersenbloeding of infarct. Ook wordt het ingezet in verslavingszorg en in gevangenissen. Muziek maakt vrij en het activeert grote gebieden in de hersenen, waardoor alles wat het nog wél doet bij het herstel wordt ingeschakeld."

Toevalstreffer
In 2005 bezoekt Carel het Iepenloftspel in Jorwert, waar hij toevallig in gesprek raakt met zijn vroegere buren uit Boazum. Trots vertellen zij dat ‘us Pyke’ meedoet in het stuk. Na de voorstelling loopt Pyke naar haar ouders, en raakt ze in gesprek met Carel. Dat gesprek duurt tot de volgende ochtend. Pyke, het oude buurmeisje, was al uit huis toen Carel er kwam wonen, en ze hadden elkaar toen nooit echt gezien. Het toeval wil dat ze elkaar nu ontmoeten en verliefd worden. Pyke heeft uit een vorige relatie drie zonen, die in een andere levensfase zitten dan Carels dochters. Ze zijn gaan samenwonen toen alle kinderen het huis uit waren. Toevallig kanode Carel langs dit huis in Terhorne, met een te koop bord in de tuin, en nu wonen ze er.

Foto Johan Brouwer

Kanovakanties
Carel en Pyke delen de liefde voor muziek en duurzaamheid, maar kanoën was nog niet iets wat Pyke deed. Carel nam haar echter zo vaak mee dat ze het uiteindelijk omarmde. Het varen in een twee-persoonskano voelde voor Pyke als echt samen zijn. "Carel was natuurlijk verder gevorderd, maar op deze manier kon ik naast het harde peddelen ook genieten", zegt ze. Het stel heeft inmiddels talloze kanotochten gemaakt, en vakanties brengen ze graag kamperend door in Scandinavië, met de kano erbij.

Tegenwoordig geeft Carel één dag per week muziektherapie, en in de zomer geeft hij kano-instructies, aangezien hij zijn eigen kanoschool heeft. Het avontuur blijft hem trekken. Eerder maakte hij een week lang de reis naar zijn werk per kano. Hij werkte toen in Franeker, Heerenveen, Drachten en Leeuwarden en reisde kriskras door Friesland, slapend in een tent. Soms was hij naast zijn werk zeven uur per dag onderweg in de kano . "Ik wilde gewoon laten zien dat het kan," zegt Carel. "Het is een vorm van vervoer en beweging."

Carel speelt niet alleen in meerdere orkesten, maar doet ook mee aan diverse projecten. Zo is hij als cellist betrokken bij de voorstelling ‘Dans op Recept’, waarin hij Vera Mulder begeleidt. In deze voorstelling vertellen mensen met een ziekte of aandoening via dans hun verhaal, terwijl dans hen vrijheid en plezier brengt en ze hun lichaam als instrument gebruiken. "Dit hoop ik nog lang te mogen begeleiden", zegt Carel.

Als je rondkijkt in hun huis, valt het meteen op dat er vooral muziekinstrumenten staan: een piano, contrabas, gitaar, cello en vele soorten fluiten. Carel is een multi-instrumentalist. Wat je echter niet zult vinden, is een tv. "We kijken wel eens iets op de laptop," zegt Carel. Ze zijn bewust bezig met hun wereld om hen heen. "Kun je op de fiets boodschappen doen? Kan de houtkachel aan? Dan doen we dat." Dit jaar gaan ze hun huis verduurzamen en levensloopbestendig maken.

Foto Johan Brouwer

Toekomstmuziek
Voor de toekomst wil Carel zijn bezigheden minimaliseren. Hij wil in een orkest blijven spelen, kanovaren en samen met Pyke de vaartocht van Helsinki naar Stockholm maken. Als Carel hersteld is van zijn heupoperatie kan hij zo achter huis het water op naar het Sneekermeer. “Op een mooie zomeravond bij maanlicht varen. Dat is magisch joh.” Carel ziet altijd het mooie van dingen in. Zo loopt hij nu op krukken, dat is niet lastig, dat maakt zijn armen sterker. Wordt er een afspraak afgezegd, ziet hij dat als extra vrijgekomen tijd om iets leuks te doen. Pyke geeft aan dat ze dát echt van Carel heeft geleerd. Omdenken met een positieve kijk.

Tekst: Lotte van der Meij