Jan Bakker wordt de nieuwe voorzitter Vereniging De Friesche Elf Steden: “Wy ha ien taak, klear wêze at it safier is”

Het is hét moment waar niet alleen in Friesland, maar in héél Nederland en zelfs in het buitenland reikhalzend naar wordt uitgekeken. De laatste tocht dateert inmiddels alweer van 28 jaar geleden. Van een mogelijke zestiende editie van de monsterschaatstocht was de eerste maand van 2025 echter geen sprake. Koning winter laat Nederland tot nog toe links liggen.

Januari: een winter van niks

Het is januari en op de dag van het interview staat de thermometer ruim boven nul en de heldere groene kleur van het gras in de weilanden doet eerder aan het voorjaar denken dan aan het winterse jaargetijde. Van ijsvorming in de sloten en kanalen, zelfs niet een flinterdun laagje, is tot spijt van Bakker geen sprake. “It is in winter fan neat, mar op it waar hawwe wy gjin ynfloed en moatte wy ús net drok oer meitsje.”

De Alvestêdetocht hat in pr-wearde dêr’t gjin tsien jier marketing tsjin op kin

Een weerkundige van Weeronline voorspelde onlangs dat een Elfstedentocht er de komende decennia niet gaat komen. Zo somber is Bakker niet. Hij verwijst naar recente strenge winters in Oostenrijk en Scandinavië. “As de loftstreamingen ferline jier boppe Skandinavië krekt wat oars west hiene, hiene wy hjirre ek in strange winter hân en wie in nije tocht tichtby west.”

Smeulend vuurtje

De taak van het Elfstedenbestuur is volgens Jan Bakker ervoor te zorgen dat op het moment dat het serieus winter wordt, alles tot in de puntjes geregeld is voor een mogelijke nieuwe editie van de Elfstedentocht. Daarnaast moet de ‘legacy’, de erfenis van de schaatstocht levend worden gehouden. “Want as it sa lang duorret as no, reitsje minsken it gefoel mei de tocht dochs wat kwyt.”

Er is volgens Bakker echter weinig voor nodig om het enthousiasme weer aan te wakkeren. De huidig voorzitter, Wiebe Wieling, hield in januari in Bakkers woonplaats Wijnjewoude een lezing over de Elfstedentocht. De aanwezigen vertrokken na ‘het praatje’ van Wieling vol geestdrift naar huis. Hij vergelijkt het gevoel van de Elfstedentocht met een smeulend vuurtje. Bakker is stellig: “It kin elk momint losbrâne. En dan ha wie ien taak: klear wêze at it safier is.”

Jan Bakker neust in een uitgave van een boekje over de Elfstedentocht van 1986

Zijn vertrouwen is gebaseerd op de samenstelling van het bestuur met capabele leden die ervaring en kennis inbrengen en kunnen steunen op een leger bevlogen vrijwilligers. “De belutsenheid is grut. As we ien earne foar freegje, krije wy noait in nee te hearren. Elkenien wol derby hearre, dat is unyk, seker yn ús hjoeddeiske yndividueel ynstelde maatskippij.”

Nederland op zijn kop

De Elfstedenorganisatie laat niets aan het toeval over. Ieder jaar worden de draaiboeken uit de kast gehaald, alle onderdelen en scenario’s zo natuurlijk mogelijk nagebootst en waar nodig aangepast. “We fernije folop, mar foaral oan de achterkant. De autentisiteit fan ‘e tocht moat bewarre bliuwe. Dêrom kieze wy ek net foar ynskriuwing fia ynternet. Men moat nei Ljouwert komme om meidwaan te kinnen, sa heart it.”

Ondanks dat de tocht bijna drie decennia geleden voor het laatst gehouden werd, blijft de droom levend. Het is waarom NOS-regisseur Arjan Hanekamp al vijftien jaar naar Friesland afreist om route en camerapunten te controleren. Bakker merkte het vorig jaar persoonlijk toen met hulp van het leger een brug over het Prinses Margrietkanaal werd gebouwd. “Hja wiene sa entûsjast, sjochst dat elkenien wol dat de tocht der wer komt.”

Wa’t wint skriuwt skiednis. Hokker ynfloed hat dat op it ploegespul?

Als dat gebeurt, zal Nederland op zijn kop staan, weet Bakker: “Ik tink dat hast nimmen wurkje sil.” Friesland zal overspoeld worden door massa’s mensen. Daarin schuilt meteen een gevaar: zal de organisatie in staat zijn de hordes sportliefhebbers en feestvierders in toom te houden? Bakker denkt van wel. De veiligheidsregio is volgens hem berekend op zijn taak het publiek goed te sturen.

Niets staat vast

Onderdak vinden voor de dertigduizend toerrijders zal geen probleem zijn, meent Bakker. Friezen zullen volgens hem, als het zover is, massaal de deuren openstellen en slaapplekken ter beschikking stellen. Heel Friesland zal profiteren van de uitstraling van de tocht, denkt hij, want: “Dy hat in pr-wearde dêr’t gjin tsien jier marketing tsjin op kin.”

Een massaal volks- en schaatsfeest kan ook positief uitpakken voor onze huidige geïndividualiseerde en gepolariseerde samenleving. De Elfstedentocht verbroedert, weet Bakker, die in 1997 als wedstrijdrijder de 200 kilometer voltooide, uit ervaring. De unieke sfeer brengt mensen samen. “Wy hawwe de tocht miskien wol nedich. It soe moai wêze as wy yn Fryslân sjen litte dat it ek mei-inoar kin.”

De aantrekkingskracht van de Elfstedentocht is groot en schuilt volgens Bakker in het unieke karakter. Niks staat vast: de datum niet, maar ook de omstandigheden niet. “Der binne safolle faktoaren fan ynfloed: temperatuer, wyn, ride yn it tsjuster, de kondysje fan it iis, materiaalpech. Kinst dy tariede, mar op de dei sels witst pas wêr’tst mei te meitsjen krijst. De Alvestêdetocht is superspesifyk.”

Kriebelen

Jan Bakker kreeg in 1997, niet gewend om te moeten klunen, last van krampverschijnselen. De huidige generatie wedstrijdschaatsers zal volgens hem beter voorbereid aan de start verschijnen. “De grutte maranthonploegen hawwe in draaiboek foar de Alvestêdetocht klearlizzen.” Verrassingen zullen er echter blijven, verwacht hij. “Wa’t wint skriuwt skiednis. Hokker ynfloed hat dat op it ploegespul? Jilde de ôfspraken dan noch? Ik moat it noch sjen.”

De meeste aandacht gaat uit naar de wedstrijd, maar voor het Elfstedenbestuur zijn de 30.000 ingeschreven leden niet minder belangrijk. Integendeel, de toerrijders zijn volgens Bakker het uithangbord van de vereniging. Hij gunt hen de kans op een schitterende ervaring in de mooie entourage van duizenden enthousiaste en feestvierende toeschouwers. “Dat ferjitst noait wer.”

In oktober, als de eerste voorbereidingen worden getroffen, begint het bij Bakker steevast te kriebelen. Hij hoopt dat ooit het ‘wer oangiet’ en kan zich het moment dat Henk Kroes in 1997 de vijftiende tocht aankondigde nog haarscherp herinneren. “Ik siet yn de auto tusken Wolvegea en Easterwâlde. Doe’t ik it nijs hearde haw ik fuort de baas belle en sein dat ik nei hûs gong. De bern hawwe wy nei pake en beppe brocht. Op dat momint telde mar ien ding en as it wer safier is, sil it net oars wêze.”

Tekst en foto’s: Gurbe van der Woude