Gerrit Hiemstra vertelt geen flauwekul: “Frjemd dat wittenskip himsels bewize moat wylst wittenskip dochs op himsels in bewiis is”

Gerrit Hiemstra werd meteoroloog in de periode dat het weer steeds meer een commercieel product werd. Hij kwam na zijn studie aan het werk bij Meteo Consult. In 1995 werd hij hoofd van de operationele meteorologische dienst van het KNMI op Schiphol. In 1996 kwam hij bij DLV Adviesgroep in Wageningen terecht. Een bedrijf dat zich bezighield met de ontwikkeling van meteorologische advies- en consultancy-activiteiten voor de groene sector onder de naam DLV Meteo. Eind 2001 zijn deze activiteiten ondergebracht in de onderneming Weer-Online waarvan Hiemstra mede-eigenaar was.  

En in die tijd was er één dagelijks advies van hem dat terecht kwam bij de hele bevolking van het land: wel of geen paraplu meenemen de volgende ochtend. Gerrit Hiemstra werd namelijk weerman bij het NOS journaal. Bijna 25 jaar keek hij ons vanaf het televisiescherm liefdevol aan, ook als hij regen en harde wind voorspelde. 

Boodschap 

Hij haalde de 25 jaar dus niet. Gerrit Hiemstra is niet echt een man voor zulk soort bijzaken als jubilea. Want intussen hadden de verworven kennis en wetenschap hem al weer een nieuwe keuze voorgelegd. Moet ik in plaats van een weersverwachting de mensen een boodschap meegeven waar ze wat aan hebben? Hij koos daar natuurlijk voor. De reden daarvan laat zich het best uitleggen als je een lezing van Hiemstra bijwoont. De oud-Suameerder woont intussen in Balk en hij was voor zo’n  lezing in buurdorp Woudsend terecht gekomen, bij de viering van het tienjarig bestaan van Energie Duurzaam Woudsend.    

Als je in een dorp nog geen dergelijke energiecoöperatie hebt, dan wordt die na de lezing van Hiemstra onmiddellijk opgericht. Op heel rustige wijze en in duidelijke en ook begrijpelijke taal boeide hij de 150 aanwezigen. Sterker: het was doodstil bij het volgende hier wat samengevatte verhaal:  

In de lucht die we met z’n allen opsnuiven zit een kleine hoeveelheid broeikasgas. Die zorgt voor warmte. Ongeveer na de industriële revolutie van 1850 zijn die broeikasgassen telkens wat aangedikt. Daardoor wordt het steeds warmer. En warme lucht maakt regenbuien veel heviger. Eeuwige ijsvelden brengen het zeewater hoger dan de dijken. Elfstedentochten verdwijnen of worden tot een zeldzaamheid.   

Gerrit Hiemstra - Foto: Johan Brouwer

Haaltjes 

Die broeikasgassen worden aangedikt door ons gebruik van fossiele brandstoffen, zoals steenkool, gas, benzine en diesel. In de oplopende warmtestatistieken sinds 1850 zitten slechts een paar haaltjes naar beneden. In 1973 toen we autoloze zondagen zonder fossiel gestook hadden. In de 80-er jaren toen de economie ons beheersing aanzegde. Ook corona en de Oekraïnse oorlog deden daaraan mee.  

Die haaltjes laten echter onverlet dat het steeds warmer wordt. En als je dan klimaatadviseur bent, zoals Hiemstra nu is, dan is boodschap één dus: fossiele brandstoffen niet meer gebruiken. Dus energie beperken en/of alternatieve energie gebruiken of zelfs nog bedenken. Dat impliceert een andere manier van leven.  

Hij heeft zelf dat proces, waarmee de mensheid momenteel worstelt, ook ervaren. Eerst is er de ontkenning, daarna raken veel mensen in de war, daarna wordt iedereen boos. Sommige mensen blijven kwaad en zetten zich dus hevig af tegen het apostolische werk van Hiemstra. Maar de meesten gaan nadenken. Na het  besef dat het onmogelijk is om iets aan de klimaatverandering te doen. Maar dan ga je toch eens wat proberen, daar wordt je weer gefrustreerd van omdat het niet direct rendeert. Daarna pas komt het idee dat wat je doet toch wel goed is. Uiteindelijk komt iedereen in het besef dat de aanpassing wel beter is.  

Woning van hennep en kalk

Daarmee is Hiemstra terug bij zichzelf. Hij heeft in Balk een duurzame woning laten bouwen die voor het grootste deel gemaakt is van hennep en kalk. Voor de totstandkoming van  dit duurzame en ook nog energieleverende huis werkte hij nauw samen met architect Doeke van Wieren en energieadviseur Nicolaas van Everdingen.  

Toen het huis klaar was keek het drietal elkaar trots aan en richtten een nieuwe werkmaatschappij op. Oarshûs. Het bouwen van huizen, maar die zijn wel echt ‘oars’ als waar iedereen tot nog toe aan gewend was. Ze verwerken daar hun ervaringen in de bouw van Hiemstra’s huis in Balk in de ontwerpen en ontdekken en geven dus adviezen over nieuwe duurzame materialen en energiebronnen. Ook in zijn bedrijf  Weather Impact geeft Hiemstra klimaatadviezen aan bedrijven en instellingen.   

Zijn voornaamste advies aan een zaal in Woudsend is ‘oars libje’.  En vuurt dan het bekende riedeltje op de zaal af: minder fossiele brandstoffen gebruiken, van het gas af, fietsen of een elektrische auto aanschaffen, niet meer met het vliegtuig, vegetarisch eten, minder nodeloze spullen aanschaffen en de economie circulair maken. Dat laatste wil zeggen alles wat gebruikt is als het kan weer hergebruiken.  

Gerrit Hiemstra - Foto: Johan Brouwer

Nieuwe energie  

Dan ziet Hiemstra de aanwezige mensen wat op hun stoel heen en weer schuiven. Allemaal in het stadium van ‘kin dit allegear wol?’. Ja zegt Hiemstra. En energie uit wind en zon  halen. Of nog verder gaan. Zoals de mienskip in Heeg, die al ver is met een project warmte uit het water halen en dan tot energie maken. En hij heeft over het project Eigen Warmte in zijn woonplaats Balk, waar iedereen in 2030 van het gas af wil zijn. En waar de nodig energie moet komen uit de restwarmte van een bedrijf en het water van de Luts. Hiemstra is (natuurlijk) ambassadeur van dat project. En is als zodanig enthousiast over hoe het allemaal leeft in Balk.   

Hij houdt van dit soort lezingen. Want “as ik it de minsken fertel, wurket dat miskien úteinlik wol troch yn de polityk. Dat kin net oars”, zegt de man die tot nog toe te weinig weerklank in die politiek vond. Hij heeft ervaren hoeveel discussie er op zijn waarheden kwam. Hij heeft ook meegemaakt dat  discussie een veel te vriendelijke vertaling is van de boze woorden van de ontkenners van de klimaatverandering.  

“Frjemd dat wittenskip himsels bewize moat wylst wittenskip dochs op himsels in bewiis is.” Hiemstra gelooft heel stellig in zijn wetenschap, en vindt dat de verspreiders van andere nepinformatie over de veranderingen in het klimaat eigenlijk criminelen zijn. “Ik hâld net fan dy flauekul.” Wetenschap is geen keuze meer. De adviezen die uit de gevolgen van wetenschap door Gerrit Hiemstra worden uitgedragen, dus ook niet meer...      

Elfstedentocht 

Gerrit Hiemstra woont in Balk aan de Luts en dat watertje is een onderdeel van de fameuze Elfstedentocht. En hij blijft natuurlijk altijd een weerman. Dus hoort hij, na de vraag hoe het met hem is, altijd:  ‘‘Krij we hjir ea wer in echte winter (mei in alvestêdetocht) yn Fryslân?” 

Gerrit Hiemstra dan: “Wittenskiplik sjoen is dy fraach net mei ja of nee te beäntwurdzjen. In wittenskipper soe sizze: ‘dy kâns is al lyts en wurdt hieltyd lytser, mar is net nul’. Ast my persoanlik fregest sis ik: “Ik hoopje it wol, mar ik tink it net.” Troch klimaatferoaring binne de winters al bot waarmer wurden en se sille noch waarmer wurde (en wieter trouwens). Ek wat de kâlde útsjitters oanbelanget - dy’t nedich binne foar in Alvestêdetocht - is der in dúdlik stigende trend. Ik tink dat de tocht fan 1997 de lêste west hat. Alvestêdetochten binne histoarje wurden, wat fan eartiids.’

In wittenskiplik artikel oer dizze matearje is op de webside fan it KNMI te finen. Sjoch: https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/achtergrond/kans-op-elfstedentocht-in-een-veranderend-klimaat.

De berekkeningen yn dat artikel binne noch basearre op de klimaatscenario’s fan 2014. Der is noch gjin update makke op basis fan de lêste klimaatscenario’s. In wichtige sin yn it artikel is dit: “Niet iedere 15-daagse periode die koud genoeg is levert ook een Elfstedentocht op, dus het echte aantal ligt wat lager.”

Gerrit Hiemstra - Foto: Johan Brouwer