Grytsje Kingma is Friese trûbadoer: “Je stem laat zien wie je mag zijn en wie je bent”

Grytsje Kingma (1964) wordt als vierde kind, ze heeft drie broers, geboren in Kimswerd. De lat lag thuis behoorlijk hoog. Haar vader was hoofdmeester op de lagere school, waar ze naast woonden. Het gezin sprak uitsluitend Fries, “We waren diep Fries kun je wel zeggen.” Met haar oudste broer, negen jaar ouder, heeft ze de grootste klik, nog steeds. Ze verhuizen op haar twaalfde naar Franeker als haar vader bij Afûk gaat werken en ze haalt haar havodiploma in Harlingen. Tijdens een vakantiebaan bij haar vader op het werk, had hij haar opgegeven voor een herexamen Fryslân A.”Dat diploma haalde ik zonder ervoor te leren. Ik had een tien op dictee en een zeven voor het opstel, maar dát was dus niet genoeg voor mijn vader.”

Levensloop

Op haar zeventiende gaat ze studeren op het HBO in Baarn, ver van Friesland, maar haar oudste broer woonde er ook. De studie die ze volgde: de Mikojel opleiding, een unieke combinatie van pedagogiek, psychologie en creatieve vakken. “Een kleuterschool voor volwassenen”, noemt ze het gekscherend. Leuk en ook heel vormend. “De kennis die ik daar heb opgedaan gebruik ik nog steeds. Ik kan altijd terugvallen op deze opleiding.” Na de opleiding gaat ze onder andere werken als activiteitenbegeleider in Roordahuizum. Het jaar 1985 blijkt een belangrijk jaar in haar leven, ze is dan 21, haar vader overlijdt aan kanker, ze verhuist naar Leeuwarden en ze ontmoet Jelle, haar man. Ze trouwen en krijgen drie kinderen: Jurjen, Annienke en Riemer. Inmiddels hebben zij ook partners en heeft Grytsje vier kleinkinderen. “Jelle heeft een financiële achtergrond, heel anders dan ik, maar we vullen elkaar mooi aan en we zijn al 38 jaar heel gelukkig samen.”

Grytsje Kingma  - Foto Johan Brouwer

Muziek als uitlaatklep

Naast school en werk is muziek altijd aanwezig in Grytsje’s leven. “Ik denk dat ik eerder zong dan kon praten, het is zo’n geweldige uitlaatklep.” Ze leert verschillende instrumenten bespelen zoals blokfluit en gitaar. Leergierig als ze is, wil ze altijd alles weten. Zo kwam ze in de gelegenheid om gitaarles te geven, waardoor ze ontdekte dat ze naast muziek maken, het ook kan doorgeven. Ze zong bij haar vader in de kerk als hij als lekenpreker voorging in de Doopsgezinde kerk. Mijn vader wilde graag het Fries doorgeven en zo ook in de kerk door middel van een Friese dienst.

Leergierig

Ze zingt in koren, gaat op zangles, leert noten lezen, dwarsfluit spelen en toen haar werd gevraagd twee dames met accordeon te begeleiden besloot ze een tweedehands accordeon te kopen en daarin stagelessen te volgen. Ze wil écht graag alles leren, elk geplant zaadje, moet geoogst worden. Grytsje is daar heel gemotiveerd, enthousiast, empathisch en ondernemend in, dat is het positieve effect van de lat hoog leggen, zo concludeert ze zelf.

Eureka moment

“Ik deed in 2003 een dirigentencursus waar ik iemand zag dirigeren op het podium en ik dacht die hoort daar helemaal thuis, wat hoort er dan bij mij? Een aantal jaar later in 2008 doet ze een cursus ‘Fryske lietteksten skriuwe’. “De andere cursisten hadden moeite met Fries schrijven, ik niet. Dit was het eureka moment voor mij, dit is hét, “Ik sil Fryske ferskes skriuwe! Ik ga het gewoon proberen, ik ga beginnen.” Ze bad om de juiste mensen in haar leven.

De juiste mensen

Geëmotioneerd vertelt Grytsje verder. “Binnen een half jaar leerde ik die juiste mensen kennen die mij verder hebben gebracht op dit muzikale pad. Schrijver/dichter Atze Bosch, Dirk Overwijk, geluidstechnicus die mijn cd’s heeft opgenomen en Rob Faltin. Laatstgenoemde was op dat moment een Amsterdammer die liep met een viool en een Fries woordenboek onder zijn arm toen ik hem tegenkwam op Terschelling tijdens een zangweekend in 2008. Hij zong Friese liedjes en ik vond hem inspirerend. Ik vroeg of we een keer iets samen konden doen. Zo gezegd, zo gedaan. Heel voorzichtig zijn we toen in het zorgcentrum waar ik werkte samen gaan optreden. Van het één kwam het ander, we werden gevraagd om een optreden te doen in het kerkje van Poppingawier. Het was juli 2009 en het kerkje zat bomvol. Dat smaakte naar meer en in september van dat jaar huurden we zelf een zaal in ‘mijn’ kerk in Heerenveen. Maar Rob kon niet elke keer uit Amsterdam naar Friesland komen. Toen heb ik de sprong gewaagd en ben ik alleen op gaan treden. Dat was wel écht heel spannend. Alle schijnwerpers zijn op je gericht, de gordijnen gaan open, de zaal voor je is zwart, je hoort applaus. Met een tevreden zucht: ”Ja, ik fyn dit echt leuk om te dwaan.”

Friese troubadour

Vanaf dat moment gaat Grytsje optreden als Friese trûbadoer. Een troubadour is een middeleeuwse kunstenaar. Ze combineert muziek en poëzie, ze componeert liedjes en draagt die voor. Hierbij begeleidt ze zichzelf vaak op een snaarinstrument. De perfecte naam voor wat ze is en doet. Dit jaar alweer vijftien jaar!

Privé maakten ze een roerige tijd mee, haar man kreeg kanker en het leek niet de juiste kant op te gaan. Gelukkig liep het anders en is haar man inmiddels kankervrij en gezond. Hij neemt een grote beslissing, hij stopt met zijn baan. Hij heeft nu als zelfstandige meer vrijheid. 

Muziek zorgt voor verbinding

Grytsje zingt met en bij diverse zanggroepen en geeft optredens. Hierdoor wordt ze gezien en gevraagd voor dingen zoals dirigeren en lesgeven. Zo wordt ze in 2018 gevraagd om te helpen bij het koor ‘zingen voor je leven’. Een koor voor mensen die kanker in hun leven hebben. Dat kan zijn dat je het zelf hebt, of dat een naaste dat heeft of gehad. Ze zei in eerste instantie nee. Ze geeft aan, kanker hadden we afgesloten dat hoorde op dat moment bij het verleden. Tot ze maanden later gebeld werd door de toenmalige dirigent, die had zelf een kankerdiagnose gekregen waardoor ze niet meer kon dirigeren. Na een week beraden, besluit ze het toch te doen. Het is zo waardevol, ze schiet weer vol, we zijn met dertien leden, maar het is een familie, je maakt zoveel mee met elkaar. Je steunt elkaar. Zo ook in coronatijd, we hebben geen repetitie gemist. Ik kon de laatjes van mijn studie weer opentrekken, van muziekquiz tot themaliedjes maken, via videobellen bleven we in verbinding. Nog steeds is om de week op vrijdagochtend repetitie. Ik ben zo blij dat ik dit mag doen.

Doorgeven van muziek

Daarnaast geeft Grytsje lessen ‘Klinken en Zingen’ bij Caleidocoop. “Je stem laat zien wie je mag zijn en wie je bent! Durven je stem te gebruiken door middel van klankoefeningen als een klankdouche of improvisatie. Bijvoorbeeld door de hele groep jouw naam te laten zingen op verschillende manieren en jij mag dan in het midden zitten en dat ontvangen. Dat bezorgt kippenvel! Het is echt bijzonder hoeveel plezier je kunt hebben met zang en je stem.” Ze doet het voor en zingt een lied. Bijzonder. “Ik vind het zo mooi dat ik nu naast optreden ook weer andere mensen kan laten leren hun stem en muzikaliteit te gebruiken, daarmee geef ik door.”

Grytsje wil haar muzikaliteit achterlaten op deze aarde, maar ze streeft ernaar om een kleine ecologische voetafdruk te hebben. Ze fietst zoveel mogelijk, heeft al zes jaar geen nieuwe kleding gekocht en vermijdt plastic waar mogelijk. Haar werkkamer, vol tweedehands instrumenten en bladmuziek, weerspiegelt haar bewuste levensstijl. “Ik ben nog lang niet uitgeleerd en uitgespeeld,” besluit ze met een sprankeling in haar ogen.

Het eerste couplet van het lied ‘myn winsk’ van Grytsje Kingma: It is mar lyts wat ik begear, Ik sykje ’t net yn grutte dingen, ‘k hoech net te parasjutespringen, of nei de Noardpoal foar in kear