Annemarie Goedmakers: “Als chimpansees niet meer bang voor mensen zijn, zijn ze te gevaarlijk”
Met haar man woont Annemarie Goedmakers (75) in een verbouwde boerderij in een landelijk gebied nabij Oudemirdum: een oase van rust. Nogal een contrast met haar (werkzame) leven. Het duizelt je als je ziet wat ze allemaal heeft gedaan, teveel voor één leven. “Het is heel bijzonder dat ik hier zit”, zegt ze cryptisch. “Bij mijn geboorte zei de dokter: ‘Ik ga eerst de moeder redden’. Ik had klompvoeten en een hartafwijking en onderging op mijn vijfde een open hartoperatie. Dat motiveert om extra je best te doen.” Dat is goed gelukt, de open hartoperatie trouwens ook.
Min of meer gedwongen door haar vragensteller zegt ze terugkijkend dat ze de mooiste herinneringen heeft aan haar tijd in het Europees parlement en aan de periode dat ze voorzitter was van de Stichting Chimbo. “Het Europees Parlement was heel hard werken, maar ook heel veel resultaat. Het was wel zo dat de Nederlandse journalistiek niet zo geïnteresseerd was en is in wat daar gebeurt. Als Nederlandse parlementariër stond je eerder in Du Monde dan in een Nederlandse krant”, lacht ze. Wapenfeiten van Goedmakers zijn onder andere het verwezenlijken van het parlementair enquêterecht in het Verdrag van Maastricht, het regelen van bepaalde subsidies zoals voor studenten om in het buitenland te studeren, ze was voorzitter van onderzoeksmissies naar fraude in Rusland en Italië en leidde onderzoeksmissies op energiegebied in Oekraïne.
Na het gymnasium en de afgeronde studie biochemie switchte ze naar ecologie en is ze gepromoveerd als aquatisch ecoloog. Door werk heeft ze in alle windstreken gewoond. Het laatst op een boerderij met oude kersenboomgaard in de Betuwe. Sinds vijf-en-een-haf jaar woont ze Oudemirdum. Dat is niet helemaal toevallig want haar man heeft eerder in Friesland gewoond en zelf was ze als directeur duurzame energie van Nuon twee dagen in de week werkzaam in Leeuwarden.
Foto Johan Brouwer
Gescheurde aorta
Bij toeval kwam de chimpansee op haar pad. Als consultant op het gebied van natuurbescherming, ecologie en landbouw zat haar man voor onderzoek veel in Azië en in Afrika en zo ook in Guinee-Bissau. Thuis vertelde hij van de een mooie omgeving die hij had bezocht en van de chimpansees. “We zijn daar met onze jongste zoon David naartoe op vakantie geweest en bedachten daar dat we iets voor die mensen wilden doen. Ze zijn hartstikke arm, Guinee-Bissau is één van de armste landen van Afrika en dan is het ook nog een heel arm gebied. Maar we waren druk, ik zat in het Europees Parlement, eindelijk is op een geven moment er toch een subsidieaanvraag gemaakt. En toen overleed David. Aan een gescheurde aorta, ik heb hem gevonden”, zegt ze aangedaan. “Achttien jaar oud. En toen bedachten we ‘hij heeft geen toekomst meer, laten we in zijn naam de chimpansees daar een toekomst geven’. Een jaar na zijn dood hebben we de Stichting Chimbo opgericht en hebben daarmee mooie resultaten geboekt.”
‘Bidden voor ons’
“We zijn eerst met de regering gaan praten, met parlementsleden en lokaal belangrijke organisaties in de hoofdstad. We hadden als plan om samen met de bevolking de chimpansee te beschermen, als zogenaamde flagship spieces voor de natuurbescherming voor het hele gebied. We hebben ons idee aan hen voorgelegd, want je moet natuurlijk niet iets gaan doen in een land waar niemand op zit te wachten. Dat was in 2006. In 2007 hebben we de stichting opgericht, bestuursleden gezocht en zijn we weer naar het land gegaan. Daar een lokale stichting opgericht en in het gebied gevraagd wat ze er daar van onze plannen vonden. Toevallig hadden ze een vergadering met alle dorpshoofden uit het gebied en daar mochten wij ons verhaal vertellen. Dat was nogal indrukwekkend want nadat ik mijn verhaal had verteld, gingen ze allemaal bidden voor ons. Mensen die daar bij waren, weten dat nu nog precies. We hebben lokaal iemand gevonden die met ons plan aan de slag kon. Je stapt van het ene in het andere. Er komen studenten naartoe, je vraagt grotere subsidies aan, maar het allerbelangrijkste is dat het lokaal gaat leven.”
Foto Johan Brouwer
‘Iedereen wilde erbij horen’
“Onze lokale man had bedacht dat er dorpscomités moesten komen, bestaande uit vijf mensen onder wie twee vrouwen die patrouilles moesten gaan doen. Tellen hoeveel chimpansees er zijn, of er andere dieren zijn en of er ook stropers zijn. Maar als je dat zo vertelt, gaat iedereen eerst allemaal maar tegenhangen. Dus hadden we bedacht dat er van de rond de tachtig dorpen in het gebied er tien pilotdorpen moesten komen en dorpen zich aan kunnen melden als ze pilotdorp willen worden. Dat werkte als een speer, want dan wil iedereen erbij horen. We hebben nu 31 dorpen met een comité. We hebben gezorgd voor uniformen, fietsen en naamplaatjes, dát is heel belangrijk want dat geeft status. Inmiddels hebben we ook veertig brandweercomités, 178 heilige bossen die internationaal erkend zijn als natuurgebiedjes die door de lokale bevolking beheerd worden en is een derde van het gebied dat twee keer groter is dan de provincie Utrecht, nationaal park geworden. En wat heel interessant is, is dat door die bescherming de leeuw weer in het gebied voorkomt. In tegenstelling tot het gezeur hier over de wolf, zijn ze daar erg trots, terwijl een leeuw toch wel heel iets anders is dan een wolf”, lacht ze.
Mensenlevens gered
Aardige bijkomstigheid is dat er in het gebied mensenlevens zijn gered doordat ze daar sinds de komst van de stichting slangentegengif is en dat de mensen iets meer inkomen hebben. “En we hebben programma voor meisjes die de basisschool hebben afgemaakt. Die sponsoren we om de middelbare school te doen. Dat komt ook het gebied ten goede. Er worden daar heel veel kinderen geboren. De opleiding van meisjes is de beste vorm van geboortebeperking. We proberen iets voor de mensen daar te betekenen, op basis van gelijkwaardigheid. Met geld geven zonder tegenprestatie schiet je niets op. Veel westerlingen zien de mensen daar als zielig, maar ze zijn niet zielig.”
Foto Johan Brouwer
Afgeschoten
Toen we pas begonnen werden er nog chimpansees afgeschoten. Om een kleine chimpansee te vangen moet je eerst de moeder en misschien nog andere beschermde beesten doden om zo’n kleine chimpansee te pakken te krijgen. Die werden dan in een heel klein kooitje verkocht als huisdier. Hartstikke zielig. Maar dat is totaal afgelopen. Er was een boer die chimpansees doodgeschoten had omdat hij er last van had. Die is door de voorzitter van het dorpscomité uit zijn eigen dorp, aangeklaagd. Het leger heeft de man aan de dwangarbeid gezet en hij is later door een rechter veroordeeld en is in de gevangenis terecht gekomen.”
Voorzitterschap overgedragen
Stichting Chimbo kan bestaan door subsidies, donaties en giften zoals van de Europese Unie, een grote Zwitserse stichting, UCN, van particulieren en bedrijven. De West-Afrikaanse chimpansee is één van de vier ondersoorten en is het meest bedreigd. Door de inzet van Chimbo is de populatie gestabiliseerd en dat is nogal bijzonder want de aantallen gaan overal achteruit. Samen met haar man reist ze er twee tot vier keer per jaar naartoe. Door haar verschijning, misschien ook de leeftijd en zeker de inzet, is een vergelijking met de bekende dierenbeschermer Jane Goodall snel gemaakt. “Ze heeft een keer een hele loftuiting op onze website geplaatst. Jane Goodall habitueert, daarmee zorg je dat chimpansees niet meer bang voor de mensen zijn en kun je redelijk dicht bij ze komen. Dat doen wij niet want als chimpansees niet meer bang voor mensen zijn, zijn ze te gevaarlijk. In een gebied waar overal mensen wonen, moet je die chimpansees op afstand houden. Ze zijn heel gevaarlijk, heel sterk, veel sterker dan mensen.” Vorig jaar oktober heeft ze het voorzitterschap overgedragen aan haar oudste zoon Joris.
Koninklijke onderscheiding voor Annemarie Goedmakers - Foto Gewoan Dwaan / Douwe Bijlsma
Koninklijke onderscheiding
Annemarie Goedmakers was onder andere directeur bij Nuon, heeft het begrip natuurstroom voor energie uit zon, wind en water geïntroduceerd, en ontwikkelde samen met Wubbo Ockels een auto op zonne-energie. Ze was lid van het Europees Parlement en in die rol onder andere financieel woordvoerder en was ze voorzitter van onderzoeksmissies naar fraude in Rusland en Italië en leidde ze onderzoeksmissies op energiegebied in Oekraïne. Daarnaast is en was Annemarie Goedmakers zeer actief als vrijwilliger binnen diverse maatschappelijke organisaties. Zo was ze lid Provinciale Staten van Noord-Holland en lid landelijk bestuur PvdA. Ze was voorzitter van de Stichting Milieudefensie, die ze financieel gezond maakte nadat een faillissement dreigde en nu is actief als lid van de raad van toezicht van de ASI (Aluminium Stewardship Initiative) en is ze afdelingsvoorzitter van de PvdA De Fryske Marren. Voor haar vele maatschappelijke functies waarin ze veel voor de samenleving heeft kunnen betekenen, werd ze eerder dit jaar benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. “Het is heel bijzonder dat 23 mensen van overal vandaan de moeite hebben genomen om iets voor mij te schrijven waardoor ik die onderscheiding heb gekregen. Je moet een beetje geluk hebben, doorzettingsvermogen hebben en mensen om je heen hebben. Je doet niets alleen, je doet alles samen”, probeert ze de onderscheiding te delen.