“Achter elk skûtsje zit een uniek verhaal”

Stichting Foar de Neiteam wil historie van het skûtsjesilen doorgeven aan de jeugd

FRYSLÂN - Was er in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw het zeilen met vletjes, dat jaarlijks door de Vereniging van Schippers en Bemanningsleden (VSB) voor de jeugd uit de SKS-vloot werd georganiseerd, zo is er nu alweer tien jaar het Jeugdzeilen SKS/IFKS van de VSB. Op initiatief van de Stichting Foar de Neiteam en in samenwerking met de Vereniging Grouwster Watersport (GWS) werd dit in 2011 door de beide skûtsjeverenigingen omarmd. De organisatie kwam in handen van de VSB met vele enthousiaste vrijwilligers.

We zochten contact met Frits Jansen, één van de vrijwilligers, en bovendien een soort van ‘lopende Skûtsje-Wikipedia’, die al sinds 2007 actief lid is van Stichting Foar de Neiteam. “Wat doet de stichting?”, is de openingsvraag aan Jansen.

Frits Jansen: “Wij willen de historie van het skûtsjesilen doorgeven aan de jeugd. Zo ben ik zelf ook als klein jongetje in de ban geraakt van het skûtsjesilen. Door bij oma in Terherne te kijken naar die prachtig grote schepen die er vanaf de pier allemaal hetzelfde uit zagen. Nu weet ik dat elk skûtsje weer anders is en wat mij misschien nog wel het meeste intrigeert: achter elk skûtsje zit een uniek verhaal.”

GWS-chouwen en jubileumeditie
Nu, na tien jaar, is het al niet meer weg te denken op de jaarkalender. Op 24 en 25 september wordt tijd ingeruimd om met de jeugd van acht tot en met achttien jaar te zeilen. Uit het hele land komen elk jaar ongeveer vijftig kinderen de historie van het skûtsjesilen beleven en om zelf aan de zeilschoot, zwaard en/of helmhout te staan. Onder begeleiding worden er wedstrijdjes gezeild in de GWS-schouwen en worden er met kleine skûtsjes speurtochten op de wateren bij Grou gemaakt. Door spel en vertier leren de kinderen elkaar kennen, maar worden ze ook behendig met fok hijsen en blokken inscheren en worden belangrijke knopen geleerd die je op een zeilboot het vaakst zult gebruiken.

Jansen: “De jonge deelnemers worden in het weekend helemaal ondergedompeld in de wereld van het skûtsjesilen en gaan dus met elkaar veel beleven. Dat weekend leeft ook bij ons, we hebben altijd vijftig vrijwilligers nodig en die zijn ruimschoots aanwezig. Na het vervelende coronaseizoen gaan we er voor om dit jaar de jubileumeditie te laten slagen voor de Friese en Hollandse jeugd met belangstelling voor het skûtsjesilen. De afgelopen jaren is er dus gezeild met GWS-schouwen, skûtsjes en pramen. Een daverend succes! Veel jeugd is inmiddels op wedstrijdskûtsjes terug te vinden, maar ook op andere platbodems. Ook dit jaar stellen de eigenaren van de GW.-schouwen hun schouwen beschikbaar en zijn er ook weer skûtsjes.”

Frits Jansen is enthousiast, als hij zegt: “Verder zal er een ontdekkingstocht op een scheepswerf zijn; het enige houten skûtsje op de wereld, de AEbelina, is aanwezig en er liggen nog meer verrassingen in het vooruitschiet.”

Educatief lesprogramma over skûtsjes
De Stichting Foar de Neiteam is op dit moment druk bezig met het samenstellen van een lespakket voor de basisscholen: ‘Pake syn skûtsje’. Dat wordt gedaan in samenwerking met het Fries Scheepvaartmuseum uit Sneek, Sport Fryslân en It Skûtsjemuseum.

Jansen: “Het project is twee jaar geleden van start gegaan. Het is een educatief lesprogramma, dat uit vier lessen op school bestaat. Daarnaast kunnen de kinderen nog een museum bezoeken en bij een skûtsje of werf kijken. Verder nog een creatieve dag, met elkaar dus zes lesmomenten. Die activiteiten organiseren wij, omdat wij vinden dat het skûtsjesilen cultureel erfgoed is, geworteld in de Friese cultuur. Het is goed om dit aan de jeugd over te dragen. De kinderen krijgen door dit project een persoonlijke beleving en wij hopen dat zij hoeder van dit erfgoed zullen worden. Het lespakket zal binnenkort op de scholen worden gepresenteerd.”

Al met al een hele actieve groep die het cultureel erfgoed, waar het skûtsjesilen zeker in thuis hoort, met hart en ziel bewaard en bewaakt. Waar is Frits Jansen op dit moment verder nog mee bezig? “Veel gegevens over de skûtsjes die wij boven water krijgen, plaatsen we op onze website (skutsjesilenhistorie.nl/neiteam.php – red.). Daar zijn we voortdurend mee bezig. Als we van een skûtsje een puzzelstukje krijgen, duiken we er boven op om te zien of we nog meer puzzelstukjes kunnen vinden. We hebben daar een mega databank voor opgezet. De digitalisering doen wij samen met de LVBHB, het Historisch Bedrijfsvaartuig, het is de grootste behoudsorganisatie voor varend erfgoed.”

Provinsjale Wurdearringsmedalje
“Afgelopen winter hebben wij naast de meetnummers van de skûtsjes, ook de brandmerknummers gedigitaliseerd. Om zo nog meer gegevens van en over oud-eigenaren te krijgen. De digitalisering is veel werk en daar lopen wij nu ook tegen aan met onze website die een beetje verouderd raakt. Als je dat straks allemaal vernieuwen wil, ja, dat is wel een dingetje. We hebben inmiddels 2700 foto’s op onze website staan.”

Frits Jansen ontving twee jaar geleden als groot kenner van de skûtsjehistorie uit handen van de CvdK Arno Brok een Provinsjale Wurdearringsmedalje. “Die medaille was aardig, maar het applaus wat er mee annex ging, dat ging mij niet in de koude kleren zitten. Want daaruit blijkt veel waardering, die normaal gesproken niet benoemd wordt. Zo’n applaus is echt tof. Als je toen de vraag had gesteld wat het met mij deed, dan was ik volgeschoten”, bekent de laureaat.

Meedoen aan het Jeugdzeilen?
Wil je dit niet missen en ben jij tussen de acht en achttien jaar (en absoluut niet jonger!)? Wil je graag meer weten over het skûtsjesilen en heb je altijd al eens (onder begeleiding van ervaren instructeurs) in een GWS-schouw of op een echt skûtsje willen zeilen? Geef je dan vóór 20 september op via platbodemjeugdzeilen@gmail.com. Geef daar je naam, leeftijd, adres, woonplaats, mailadres en telefoonnummer door.

Datum: 24 + 25 september 2021 (vrijdagavond + zaterdag).
Plaats van handeling: vrijdags vindt er een actieve ontdekkingstocht plaats op een historische skûtsje scheepswerf in Drachten. Zaterdags wordt er gezeild met onder andere GWS-schouwen en drie echte skûtsjes, zelfs nog één van hout, op of nabij de Pikmar bij Grou. Vanaf een prachtig volgschip. (Detailinfo volgt na opgave).

De organisatie is in handen van Atze Rienk de Leeuw en Frits Jansen, (06) 1940 5354 of (06) 2820 9395.

Tekst: Henk van der Veer